مثل اين اجماع متمسّك مىبود چرا كه مىگفتند در جواب أنبيائي كه به ايشان فرستاده شده بودند كه ما پدران واستادان خود را همه متّفق يافتهايم بر اين دين كه داريم ، وهميشه اجماع ايشان بر اين بود ، شما حال آمدهايد كه ما را از آن بگردانيد ، بسبب چيزى چند كه اختراع كردهايد ما به شما نمىگرويم ،
« إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُهْتَدُونَ
» ( « 1 » )
« ما سَمِعْنا بِهذا فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ إِنْ هذا إِلَّا اخْتِلاقٌ
» ( « 2 » ) . وأنبياء ( ع ) مىفرمودند واگر چه پدران واستادان شما چيزى نفهميده باشند وراه نيافته باشند به حجّتى از عقل يا نقل
« أَ وَلَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلا يَهْتَدُونَ
» ( « 3 » ) يعنى اتّفاق واجماع كه مستندى نداشته باشد ، اعتماد را نمىشايد «
وَكَذلِكَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ * قالَ أَ وَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آباءَكُمْ قالُوا إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ »
( « 4 » ) .
سؤال نهم :
أهل هدايت را به چه نشان توان شناخت وأهل ضلالت را به چه علامت ، آيا ضابطهاى هست كه به آن ، امتياز ميان فرقهى ناجيه وفرق هالكه توان نمود يا نه ؟
جواب :
بلى ، هر يك از فريقين را علامتها ونشانههاست كه به آنها از ديگران ممتازند ، اما أهل هدايت ؛ نشانهى علماى ايشان آن است كه أكثر قولشان موافق فعل است ، وأكثر
هامش
( 1 ) - زخرف : 22 .
( 2 ) - ص : 7 .
( 3 ) - بقره : 170 .
( 4 ) - زخرف : 23 - 24 .