زيرا كه در چليپاى نخستين خط « ج د » راست ايستاده است بر خط « ا ب » نه سوى « ا » ميل دارد « 1 » نه سوى « ب » لاجرم زاويهء « ا ك ج » « 2 » چند [ 1 ] زاويهء « ب ك ج » بود ، و هر دو را قائمه خوانند [ 2 ] . و امّا چليپاى دوّم « 3 » خط « و ه » « 4 » بر خط « ز ح » « 5 » راست نايستادست كه « 6 » آن سر كه نشان وى « ه » است ميل دارد بسوى « ز » « 7 » ، و آن سر كه نشان وى « و » « 8 » است ميل دارد سوى « 9 » « ح » . پس زاويهء « ز ل ه » « 10 » خردتر بود از زاويهء « ح ل ه » و زاويهء « ز ل ه » « 11 » از قائمه خردتر است ، ورا حادّه خوانند و زاويهء « ح ل ه » « 12 » مهمتر « 13 » است از قائمه ، ورا منفرجه خوانند [ 3 ] .
پس جسم آن بود كه چون درازيى بنهى [ 4 ] « 14 » اندر وى درازيى « 15 » ديگر يا بى برنده [ 5 ] ورا بقائمه و درازى سوّم « 16 » بر آن هر دو درازى بر
هامش
( 1 ) - بصيغهء اضافت - همچند - مساوى - معادل : « و عمرو معتضد را اشترى دو كوهان فرستاده چند ماده پيلى بزرگ » ( تاريخ سيستان ص يز و ص 261 ) .
( 2 ) - رك : نفايس الفنون ج 2 ص 40 .
( 3 ) - رك : نفايس الفنون ج 2 ص 40 .
( 4 ) - نهادن ، فرض كردن ، توهم كردن ( خ ) .
( 5 ) - قاطع ، قطعكننده .
( 1 ) طم : + و .
( 2 ) طم : ج د .
( 3 ) طم : چليپاى دويم ؛ مج : دؤم را :
تم ، دوم را .
( 4 ) طم : ه غذ .
( 5 ) طم : رح ؛ چخ : ره .
( 6 ) طم : + از .
( 7 ) طم ، چخ : ر .
( 8 ) طم : غد .
( 9 ) طم : بسوى .
( 10 ) طم : ا ل ج ؛ چخ : ر ل ه .
( 11 ) طم : ز ل ح .
( 12 ) طم : ج ل ه .
( 13 ) طم : پهنتر .
( 14 ) عس : بينى .
( 15 ) چخ : درازى .
( 16 ) مج : سؤم ، مك 1 ، تم : سيوم .