پس فرق دانستى ميان دانستن كارهاى متغيّر جزوى « 1 » بعلم زمانى و بعلم كلّى ، و واجب الوجود همهء چيزها را داند بعلمى « 2 » كلّى كه هيچ خرد « 3 » و بزرگ از علم وى غايب « 4 » نبود بدين « 5 » روى كه گفته آمد .
( 33 ) دانستن معني خواست [ 1 ] واجب الوجود
هر فعلى كه از فاعلى آيد يا بطبع بود يا بخواست يا بعرض « 6 » ، و تفسير اين خود كرده آمد [ 2 ] ، و هر فعلى را [ 3 ] كه بدانش آيد نه بطبع بود و نه بعرض « 7 » ، و آن فعل كه از دانش آيد از خواست خالى نبود ، و هر كه فعلى آيد از روى و وى داند آن فعل را و فاعلى « 8 » خويشتن را ، آن فعل از وى بدانش آيد ، و هر فعلى كه از خواست آيد با وى يا دانش « 9 » بود يا گمان يا تخيّل « 10 » . مثال « 11 » آنكه از دانش آيد فعل مهندس بود يا پزشك « 12 » بر حكم آنچه دانسته بود ، و مثال آنكه از گمان آيد پرهيز كردن از چيزى كه اندر وى خطر بود ، و مثال آنكه از تخيّل آيد ناخواستن چيزى بود كه به چيزى پليد ماند و دل خواستن چيزى را كه به چيزى نيكو ماند تا از قبل مانيدن [ 4 ] « 13 » را « 14 » او را طلب كند ، و نشايد كه فعل واجب الوجود
هامش
( 1 ) اراده . رك : ص 57 س 3 و ح 1 .
( 2 ) رك : ص 57 س 3 ببعد .
( 3 ) « را » بمسند اليه ملحق شده است .
( 4 ) مانستن ، شباهت .
( 1 ) طم : جزئى .
( 2 ) طم : بعلم .
( 3 ) طم : جزو .
( 4 ) چخ : غائب .
( 5 ) مج ، مك 1 : برين .
( 6 ) مك 2 ، طم 2 : بغرض .
( 7 ) مك 2 ، طم 2 : بغرض .
( 8 ) طم : فاعل .
( 9 ) مج ، يا وى يا دانش ؛ مك 1 : يا وى با دانش ؛ عس ، يا وى دانش .
( 10 ) مك 2 : تخييل .
( 11 ) مك 2 : مثلا .
( 12 ) مل : بجشك ؛ طم : بحسك پزشك .
( 13 ) س : چه : مانندن .
( 14 ) مك 2 ، طم ، س ، عس ، چه : - را .