پيشى مرتبت « 1 » آغاز بود اندر هر چيزى « 2 » يا آنچه بآغاز نزديكتر است بعضى بنهاد [ 1 ] مردم بود و باتّفاق چنان كه بغداد پيش از كوفه است چون آغاز از اينجا « 3 » كنى [ 2 ] ، و بعضى اندر طبع بود چنان كه چون « 4 » از زبر سو « 5 » گيرى جسم پيش از حيوان بود و حيوان پيش از انسان بود « 6 » ، و هر چه متقدّم [ 3 ] « 7 » بود بمرتبت شايد كه متأخّر [ 4 ] شود چون « 8 » آغاز از كنارهء ديگر گيرى ، چنان كه اگر از مكّه آيى ، كوفه پيش بود از بغداد ؛ و چون از زير گيرى ، چنان كه مردم پيش بود از حيوان ، و حيوان پيش از جسم . امّا « 9 » متقدّم [ 5 ] اندر جايگاه هم از اين باب است كه آنكه به آن كنار كه آغاز كار از وى انديشى نزديكتر بود وى « 10 » پيشتر بود « 11 » ، چنان كه آن صف كه به قبله نزديكتر بود پيشتر بود « 12 » .
و امّا متقدّم بطبع آن چيز بود كه چون ورا برگيرى چيزى ديگر برخيزد ، و شايد « 13 » آن چيز ديگر را برگيرى وى برنخيزد ، چنان كه يكى و دو كه چون يكى را برگيرى دويى برخيزد و اگر دويى برگيرى واجب نيايد كه يكى برخيزد « 14 » .
هامش
( 1 ) وضع .
( 2 ) مراد « از بغداد » است .
( 3 - 5 ) پيش ، پيشين .
( 4 ) سپس ، سپسين .
( 1 ) مل : بمرتبت .
( 2 ) مك 2 : چيز .
( 3 ) مك 1 : از آنجا .
( 4 ) مك 2 : - چون .
( 5 ) چنين است در عس [ رك : س 6 - 7 : و چون از زير گيرى . . . ] ؛ مج ، مك 1 ، س ، چخ : ازين سو ؛ طم : ابرسو ؛ چه : از هر سو .
( 6 ) مك 2 : - بود .
( 7 ) مل :
مقدم .
( 8 ) مل : چنان كه .
( 9 ) مك 2 ، مل : و امّا .
( 10 ) عس : - وى .
( 11 ) مك 2 : ازين بابست كه آن به آن كناركى آغاز كنى آنچه نزديكتر بود ، پيشتر بود .
( 12 ) مك 2 : است .
( 13 ) مك 2 : + كه .
( 14 ) مك 2 : - و اگر . . . برخيزد .