مىسازند ؟
آيا بنيانگذاران روش حسى و تجربى در علوم مشرقزمين مسلمانان نيستند ؟
آيا قانون ابن سينا و جبر و مقابلهء خوارزمى و تحقيقات فيزيكى نور بوسيلهء حسن بن هيثم و علم مثلثات البتانى و تحقيقات شيمى محمد بن زكرياى رازى و تحقيقات رياضى غياث الدين جمشيد كاشى كه بنا بهگفتهء هونكه در صفحه 160 از كتاب آفتاب عرب ( مسلمين ) به غرب مىآيد ، اگر آن تحقيقات نبود ، لگاريتم در صحنهء رياضيات ظهور نمىكرد « 1 » . تكيه بر تعقل تجريدى دارند يا بر حواس و آزمايشگاهها ؟ البته تحقيقات رياضى بدان جهت كه برمبناى تجريد عقلانى است ، چه شرق و چه غرب ، چه ديروز چه امروز و چه فردا ، مجبور است كه براى عمليات رياضى از قدرت تعقل بهرهبردارى كند .
بطور كلى با نظر به موضوع و محمول قضايائى كه متكى بر واقعيات محسوس است ، منطق واقعيابى اقتضاء مىكند كه حواس و آزمايشگاهها براى تحصيل شناخت ، به امور مزبور تكيه شود و اين فعاليت ، همان تكاپوى علمى محض است ، بهمعناى معمولى آن ، كه بدون اختصاص به شرق و غرب و ديروز و امروز و فردا در جريان است و اين فعاليت غير از تفكرات فلسفى و جهانبينى است كه اگر كسى ادعا كند كه نيازى به آن ندارد ، يا خيلى محدودنگر است و يا قدرت تفكر فلسفى و جهانبينى ندارد .
بهاضافه اينكه اگر ما ضرورت تجريد و كلىگيرى عقلانى را از عوامل معرفت حذف و منها كنيم ، با چه وسيلهاى قوانين و اصول كلى را از نظم حاكم در جهان
هامش
( 1 ) الدوميبلى در كتاب علم در نزد عرب و مسلمانان مىگويد : كسى كه لگاريتم را با نظر و تحقيق در حساب هندى بوجود آورده است ، ابو الحسن على بن احمد نسوى است .