جميع شئونات زندگى بشر است و احكام و مقررات آن مقيد و محدود به زمان و مكان خاصى نيست و در هر شأنى از شئون انسانى ، أعم از اعتقاد و اخلاق و كردار ، نظر دارد و كمال و سعادت انسان را همراه با اخلاق و تربيت معنوى تأمين مىنمايد « 1 » . به تعبير ديگر ، قرآن را مشتمل بر جميع علوم و معارف و پاسخگوى نيازهاى معرفتى انسان مىداند . مثلا در بحث اثبات اعجاز قرآن براين معنا پافشارى مىكند كه قرآن مشتمل بر معارفى حقيقى ، اخلاق فاضله ، قوانين صالحه و اخبار غيبى و معارف ديگر كه هنوز بشر نقاب از چهره آن برنداشته است و گنجينهاى است علمى ، براى علماء و اجتماعيون و سياستمداران « 2 » .
2 - از طرف ديگر ، مواردى كه شبهه تعارض علم و دين در آن وجود دارد و يا شبهاتى كه جامعيت دين را زير سؤال مىبرد و يا به يافتههاى رايج خلل وارد مىسازد ، به اين صورت پاسخ مىدهد كه ، دين و علم حقيقى با يكديگر هماهنگاند و مواردى كه اسلام بيان كرده است ، با واقعيت علمى سازگارى دارد .
بنابراين دين مىتواند جوابگوى نيازهاى عصر ، همراه با تحولات علمى باشد .
مثلا به مناسبت بحث نظام سياسى ، اجتماعى اسلام و اينكه اسلام چه نظامى را ارائه مىدهد و اين نظام چه ويژگىهايى دارد ؟ پس از اينكه به تفصيل در مقام بيان برترى نظام اسلامى برمىآيد ، اين شبهه را مطرح مىكند كه آيا بااين اوصاف و شرايط ، اسلام قابل اجراست ؟ سپس چنين توضيح مىدهد :
برخى مىپندارند كه سنّت اجتماعى اسلام در دنيا و در مقابل سنن تمدن فعلى و در شرايط موجود در دنيا قابل اجرا نيست به اين معنا كه اوضاع حاضر
هامش
( 1 ) همان ؛ ج 5 ص 443 .
( 2 ) همان ؛ ج 1 ص 95 .