و هيچ موجود طبيعى جامد و ايستا نبوده و هيچ حركتى نيز بدون هدف نخواهد بود . درنتيجه محدودهء طبيعت محكوم هدايت مىباشد و مشمول هدايت همگانى خواهد بود .
« الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى »
37 ؛ خواه موجود زمينى ، خواه اختران سپهرى همه و همه محكوم حركت و درنتيجه مشمول هدايت مىباشد .
7 - هدايت در فطرت
انسان مانند ديگر موجودات جهان امكان ، هم در اصل هستى خود نيازمند به غير است ، و هم در كمالهاى وجودى ، و هم در راه رسيدن به آنها محتاج به هادى مىباشد و محور بحث اين مقاله نيز هدايت انسان در قرآن است و اگر به ساير شؤون هدايت اشارتى رفت به منظور تهيهء زمينهء بحث بوده است و گرنه بحثهاى مربوط به آن مطالب به موارد خاص خود موكول است .
انسان موجودى است زنده كه حيات او در همبستگى ادراك و عمل وى ظهور مىكند . يعنى علم او در تنظيم فعل او مؤثر است و كار او در افزايش ادراك او سودمند ؛ و هرگز انديشههاى او بيگانه از فعاليتهاى او نبوده و كار او گسيخته از انديشهاش نمىباشد و هدايت او در رهبرىهاى علمى و عملى او ظهور مىكند و با افزايش انديشه و انسجام عمل حيات او كه عامل هماهنگى ادراك و كوشش وى مىباشد رشد خواهد نمود و ميزان حيات هرانسانى موازى با درجهء علم و مرتبهء عمل او مىباشد كه در همهء اين امور نيازمند به غير خواهد بود و انسان بالفطرة خواهان حق است و از آن پيروى مىكند گرچه در تطبيق اشتباه مىنمايد و باطل را حق مىپندارد و از آن پيروى مىكند و در هنگام استدلال هدف و كار خود را حق مىداند « 1 » .
هامش
( 1 ) - بحث فطرت و فطرى بودن معارف الهى به مقالهء ديگر موكول مىشود .