اقسام اولويت
ذاتى : اولويّت از ذات ممكن نشأت گرفته باشد ، نه اينكه علت به او داده باشد .
غيرى : وجود معلول با بودن علت تامه فقط رجحان مىيابد ، نه وجوب و ضرورت .
كافى : اولويتى است كه براى تحقق طرف رجحان يافته كفايت مىكند .
غيركافى : اولويتى كه براى تحقق طرف رجحان يافته كفايت نمىكند .
بطلان اقسام اولويّت
ذاتى : زيرا ماهيت در مرتبهء ذات خود چيزى جزء ذاتش نيست ؛ نه اقتضاى وجود دارد و نه اقتضاى عدم .
غيرى : هنوز ماهيت در حدّ امكان است و نسبتش به وجود و عدم يكسان است .
ضرورت به شرط محمول : ماهيت موجود شده را دو ضرورت فراگرفته ، يك ضرورت در مرتبهء قبل از تحقق ماهيت و از ناحيه علت به آن داده شده و ديگرى ، ضرورتى است كه ماهيت پس از تحقق يافتن متصف به آن مىشود .
پس ماهيت موجود شده محال است كه در همان ظرف موجوديتش معدوم باشد .
اين وجوب و ضرورت را ضرورت به شرط محمول مىنامند .
منابع بيشتر براى مطالعه
شرح منظومه ، ص 70 .
غرر فى بعض الاحكام الوجوب الغيرى .
اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 3 ، ص 77 .
پرسش
1 . ديدگاههاى انديشمندان را درباره رابطهء ميان علّت و معلول بيان نماييد .
2 . نظريّهء اولويّت و اقسام آن را بيان نموده و نقد كنيد .
3 . ضرورت به شرط محمول به چه معناست ؟