مىشود . ( حسن و حسين ، اين كتاب و آن كتاب و . . . هركدام جزئى هستند و شايد بشود گفت : جزئى مقيد مثل جزئى حسن ، جزئى است و جزئى مطلق ، در خارج افراد كثيرى دارد ، لذا كلى است ) و مانند گفتار ما : « شريك البارى ، ممتنع ( الوجود ) است » ، با اينكه شريك البارى و الخالق در ذهن ، معقول ( و درك ) شده است ؛ پس در ذهن موجود و ممكن الوجود مىشود و مانند گفتار ما : « شىء يا در ذهن ثابت است يا لا ثابت » و لا ثابت در ذهن ، ثابت در آن است ، زيرا آن لا ثابت ، معقول و تصور شده ( در ذهن ) است .
محقق طوسى و دفع شبهه لا ثابت
محقق طوسى در اين زمينه در نقد المحصل خود چنين دارد :
رفع ثبوتى كه شامل خارج و ذهن مىشود ، همان امرى است كه لا ثابت است و اصلا تصورى در ذهن ندارد و همينكه اين معنا در ذهن آمد كه از آن تصورى نمىشود ، متصور و ثابت مىشود .
به عبارت ديگر ، از لحاظ اينكه مفهوم لا ثابت موردنظر است ، تصور نمىشود ؛ پس لا ثابت ، لا ثابت است و از جهت وجود ذهنى لا ثابت ، ثابت است و مانعى نيست كه به اعتبارى شىء ، قسيم و مقابل شيئى باشد و به اعتبار ديگر ، قسم آن شىء باشد ؛ مثلا وقتى گفتيم : موجود در ذهن يا ثابت است يا ثابت نيست ، لا ثابت در ذهن مقابل ثابت است ، از جهت اينكه ثابت مفهومى است كه در آن كلمه « لا » اضافه شده است ، ولى از حيث اينكه در ذهن تحقق دارد ، ثابت و قسمى از آن ثابت است . « 1 »
دفع شبهه از قضاياى موهم تناقض بهوسيله حمل اولى ذاتى و شايع صناعى
وجه الاندفاع : أنّ الجزئىّ . . . الأوّلىّ ؛ و ثابت فيه بالشائع .
وجه و صورت و شكل دفاع ( از عدم تناقض در قضاياى مذكور چنين است ) كه :
هامش
( 1 ) . همان ، ص 348 .