بعضى از فلاسفهء اسلامى به سال الهى ، طبق آيهء
« يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
« 1 » ؛ حضرت حق امر عالم را ( به نظام احسن و اكمل ) از آسمان تا زمين تدبير مىكند ، سپس روزى كه به حساب شما بندگان مقدارش هزار سال است ، باز ( حقايق و ارواح ) را به سوى خود بالا مىبرد » ، عقيده دارند كه مدت آن ، 425 / 36 سال دنياست ، كه اين عقيده مورد تأمل حكيم سبزوارى قرار مىگيرد « 2 » و برخى از آنها مدت آن را 360 هزار سال دنيا مىدانند ، زيرا قرآن يك روز الهى و قيامت را هزار سال دنيا به حساب مىآورد كه مدت يك سال آن ، 360 هزار سال است كه در انقضاى آن سال ، شبيه عناصر ، عود مىكند ، نه اينكه عين آنها دوباره به وجود مىآيد كه آن اعادهء معدوم و محال است ، علاوهبر اينكه ثابت شده است كه « لا تكرر فى التجلى « 3 » ؛ در جلوهگرى حضرت إله ، تكرارى وجود ندارد » .
البته احتمال دارد طبق آيهء
« تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ
« 4 » ؛ فرشتگان و فرشته روح ( جبرئيل ) به سوى عرش خداوند بالا روند ، در روزى كه مدت آن پنجاه هزار سال است » ، هرسال الوهى يا سنهء كبرا 000 / 800 / 1 سال دنيا باشد كه مقصود و منظور از آن مدت ، مواقف روز قيامت است ، چرا كه روايت شده است كه در روز قيامت پنجاه موقف وجود دارد كه هرموقفى هزار سال است ؛ « 5 »
لذا مىتوان گفت : آن مدت ، نسبى است ، نه نفسى ؛ زيرا طبق روايتى براى مؤمن ، آن مقدار زمان ، به قدر يك نماز واجبى است كه در دنيا مىخواند و براى كافر يك روز
هامش
( 1 ) . سجده ، آيه 5 .
( 2 ) . ملا هادى سبزوارى ، اسرار الحكم ، 1361 ، ص 191 ( به نقل از : علامهء شيرازى در شرح حكمة الاشراق ) .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . معارج ، آيه 4 .
( 5 ) . الميزان ، ج 20 ، ذيل آيه مذكور .