تعريف علامه طباطبائى از اعتباريات اخلاقى
لذا رئيس جمهور ، يك مفهوم اعتبارى است كه حكم و شباهت سر به بدن را دارد ، از لحاظ اينكه بدن را تكوينا تدبير مىكند و . . . و كسىكه آن عنوان را حيازت مىكند يك هدف اجتماعى را تعقيب مىكند و چون در رأس كار است امر و نهى مىكند ؛ چرا كه مردم او را بهعنوان رئيس خود اعتبار و جعل كردهاند و آن رياست سر از واقعيت مثل رابطه سر و بدن درمىآورد ، همانگونه كه سر تكوينا ، بالاى بدن قرار دارد و بدن را از لحاظ عينى ، نه قراردادى ، نظارت مىكند .
وى هم اعتبارا چنين حكمى دارد ؛ به اين معنا كه رياست او جعلى است ، ولى بالا بودن سر در بدن ، اعتبارى و قراردادى نيست ، بلكه تكوينى است . درعين حال ، اين كه رياست جمهورى صرف اعتبار هم نيست ، بلكه برمبناى حقيقت و عينيتى كه در واقع تحقق دارد ، استوار است و به اعتقاد علامه طباطبائى ، آن بهمعناى حدّ چيزى مثل رأس بودن سر انسان را به چيز ديگر مانند رياست جمهورى ، دادن و جعلكردن است و در حقيقت اعتبارى را در جرگهء حقيقت و واقعيت آوردن است . « 1 »
طرز پيدايش مفاهيم اعتبارى وحدت ، كثرت ، حكم ، جوهر ، عرض و . . .
هرگاه دو مفهوم مثلا سفيدى و سياهى را ، از طريق ادراك حسى بهدست بياوريم و با يكديگر مقايسه كنيم ، سه قضيه بهوجود مىآيد : 1 . اين سياهى ، اين سياهى است ؛ 2 . اين سفيدى ، اين سياهى نيست ؛ 3 . اين سفيدى ، اين سفيدى است . كه حقيقت قضيه نخست اين است كه قوهء مدركه ميان موضوع و محمول كارى بهنام حكم ( اين اوست ) انجام داده است .
و حقيقت قضيهء دوم اين است كه ميان موضوع و محمول كارى انجام نداده است ،
هامش
( 1 ) . اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 2 ، ص 160 .