تصور چيست ؟
تفاوت تصور مقسمى با تصور قسمى چيست ؟ يعنى وقتى مىگوييم : علم يا تصور است يا تصديق ، اختلاف علم با تصور چيست ؟ بهنظر راقم بايد گفت :
مطلق علم و تصور لا به شرط نسبت به حكم و عدم آن ( تصور مقسمى ) يا با حكم است كه تصديق است يا بدون حكم است كه تصور است ؛ لذا مقسم ، علم است و اقسام ، تصور و تصديقاند .
ملاصدرا مىفرمايد : « التصور هو حصول الصورة الشىء فى العقل مع قطع النظر عن اعتبار الحكم و عدمه ؛ « 1 » تصور مقسمى ، عبارت از صورت شىء در ذهن با قطعنظر از ملاحظه حكم ( كه تصديق است ) و عدم آن ( كه تصور است ، پس تصور ، بدون حكم و تصديق ، با حكم است ) » . در حقيقت ، تصور مقسمى بهنظر وى ، لا به شرط از حكم و عدم آن است و تصور نيز ، علم بهشرطلا از حكم است و تصديق تصور بهشرط شىء و حكم است .
تصديق چيست ؟
حكما تصديق را همان حكم مىدانند ؛ يعنى آن ، تصور مستتبع حكم است ، ولى فخر رازى معتقد است : تصديق همان مجموعهء تصور محكوم عليه و محكوم به و حكم است ؛ يعنى موضوع و محمول شطر تصديق هستند ، نه شرط تصديق كه اگر شرط مىدانست صحيح بود و علاوه بر آن اشكال ، خطاى عمده وى اين است كه تصديق را همان تصور دانسته است كه اين تناقض است ؛ يعنى محال است تصديق كه با حكم همراه است همان تصور بدون حكم باشد .
نظريه مشهور قدما اين است كه در قضاياى سالبه حكم وجود ندارد ، ولى نسبت حكميه
هامش
( 1 ) . ملاصدرا ، رسالة التصور و التصديق ( چاپ شده و موجود در اواخر كتاب الجوهر النضيد ، ص 312 ) .