صور عقليهاى را كه قبلا بهدست آورده است ، بالفعل حضور دارند ، ولى در عقل بالفعل اگر چه آن صور بالفعل موجودند ، ولى بالفعل حاضر نيستند و نفس نمىتواند آنها را بهراحتى استحضار كند .
تقسيمبندى ملا هادى سبزوارى از مراتب عقل
ملا هادى سبزوارى مىفرمايد : نفس ، از يكى از دو حالت بيرون نيست : يا داراى كمال است كه همان عقل مستفاد است كه عبارت از وجود و حضور صور عقليه بالفعل براى نفس مىباشد ، يا داراى استعداد است . و استعداد هم سه صورت دارد :
الف ) استعداد محض ( عقل هيولانى ) ؛ ب ) استعداد اكتساب نظريات ( عقل بالملكه ) ؛ ج ) استعداد استحضار ( عقل بالفعل ) . « 1 »
روى اين حساب بايد دانست كه درجهء استحضار ، بالاتر از درجهء اكتساب است ، زيرا كثيرى از مردم قدرت استحضار ندارد ، ولى ممكن است قدرت اكتساب داشته باشند و از همين باب است كه شخص ، چيزى را مىداند ، ولى فراموش كرده است كه دراينجا نياز به استحضار دارد و خيلى مواقع مردم قوانين كلى را مىدانند ، لكن نمىتوانند آنرا به موارد جزئى مناسب خود تطبيق كنند و از همه والاتر ، عقل مستفاد است كه قدرت استحضار در يك لحظه براى همه معارف و معقولات براى نفس ميسر است كه تنها اولياى خداوند به اين مقام رسيدهاند .
فصل ششم : مفيض صور علمى
عقل مفارق ، مفيض صور عقلى كلى است
الفصل السادس : في مفيض هذه . . . الخاصّ ، و لا وضع للمجرّد .
فصل ششم : دربارهء تعيين فيضدهنده صورتهاى علمى است ، اما صورتهاى
هامش
( 1 ) . همان ، ص 311 .