ما به الاشتراك آن برمىگردد ، زيرا حركت وصف وجود مادى است كه عبارت از سيلان وجود است كه شامل همهء موجودات طبيعى مىشود ، و اگر مقايسه صورت گيرد بعضى سريع و برخى بطىاند .
3 . طفره محال است
طفره كه مورد اعتقاد نظّام معتزلى ( متوفاى سال 231 ) است ، عبارت است از اينكه متحرك بدون اينكه مسافتى را بپيمايد ، از قسمتى از مسافت به قسمت ديگر برود ، كه آن محال است ، و وى آنرا بهسبب اينكه اجزاى مسافت متحرك بىنهايت است ، پس حركت ، بدون طى بعضى از اقسام مسافت از جايىبهجاى ديگر ميسر و ممكن است « 1 » ؛ كه ملا هادى سبزوارى آنرا مردود اعلام مىكند :
و عذره الطفرة و التداخلا * فى فطرة العقل يكون باطلا « 2 »
و عذر و بهانه نظام براى طفره و تداخل اجسام ، درهم و تودرتو و در يكديگر ، در فطرت و بداهت عقل باطل است . و در جاى ديگر بيان مىدارد :
مما يقال و لا حقيقة عنده * معقولة تدنوا الى الافهام
الكسب عند الاشعرى و الحال * عند البهشمىّ طفرة النظام ؛
از چيزهايى كه گفته مىشود و حقيقت معقولى هم ندارد تا به افهام و انديشهها ( براى قبول ) نزديك شود ، كسب اشعرى در مسئله جبرگرايى انسان و حال معتزلى و طفره نظام هستند .
البته ، طىّ الارض بعضى از معصومان عليهم السّلام ، مثل امام جواد ، از مدينه تا شهر طوس از امور خارق العاده و معجزهآساست كه ربطى به طفره ندارد .
هامش
( 1 ) . ملل و نحل شهرستانى ، ج 1 ، ص 55 - 56 .
( 2 ) . شرح المنظومه ، ص 225 .