فصل چهاردهم : سرعت و كندى
تعريف تندى و كندى
الفصل الرابع عشر : في السرعة و . . . قليل ، و البطؤ خلافه .
فصل چهاردهم : درمورد سرعت و بطؤ است . وقتى دو حركت را فرض كرديم و نسبت ميان آندو را ملاحظه كرديم ، پس اگر زمان آندو مساوى باشد ، آنكه قطع مسافتش بيشتر است ، سرعتش هم بيشتر است و اگر مسافت يكسان باشد ، آنكه زمانش كمتر است ، ( باز ) سريعتر است . بنابراين ، ( در تعريف سرعت مىتوان گفت : ) قطع مسافت زياد ، در زمان كم و بطؤ و كندى ، خلاف آن ( كه قطع مسافت كم در زمان زياد است ) مىباشد . « 1 »
تندى و كندى ، به تخلل كمتر و بيشتر سكون نيست
قالوا : إن البطؤ ليس بتخلل السكون . . . إلى تخلل السكون فيها .
( فلاسفه ) گفتهاند : كندى بهسبب تخلّل و در ميان رفتن و فاصله شدن سكون نيست ؛ به اين معنا كه هروقت تخلّل در آن ( حركت ) بيشتر باشد ، كندتر است و هر وقت كمتر باشد ، سريعتر است و آن به دليل اتصال حركت با مخلوط بودن قوه و فعل در آن ( حركت ) است ؛ پس راهى براى تخلل سكون در حركت نيست . ( ملاصدرا مىفرمايد : اگر كندى بهسبب تخلل سكونها باشد بايد بتوان متحرك بطيئى را ساكن ديد .
و علامه در پاورقى در جواب وى مىفرمايد : حس باصره درمورد حركت و سكون خطا دارد و چون هرجزئى از حركت ، فعليت سابق و قوهء لاحق
هامش
( 1 ) . علامه طباطبائى ، رسائل سبعه ، ص 250 .