تعريف حركت قطعيه و تحقق آن و حركت توسطيه در خارج
و ثانيهما : الحالة المذكورة ، . . . عليه بجميع خصوصيّاتهما .
و دومين معنا از حركت ، آن حالت مذكور ( كه همان بودن جسم متحرك ميان مبدأ و منتهاست ) ، از جهت اينكه براى آن ( حالت مذكور ) ، نسبتى به حدود مسافت ( فرضشده ) باشد كه عبارت است از حدى كه متحرك ، آن را ترك كرده است و حدى كه هنوز آن را ترك نكرده است .
منظور اينكه آن حالت مذكور نسبتى با قوهاى دارد كه به فعل مبدل شده است و نسبتى با قوهاى دارد كه هنوز بر حال خودش باقى است كه متحرك مىخواهد آنرا به فعل تبديل كند و لازمهء اين ( معناى حركت ) ، انقسام ( حركت ) به اجزا و انصرام و تقضّى ( و انقضاى ) تدريجى است ، چنانكه آن ( حركت ) عبارت از خروج تدريجى از قوه به فعل است .
و آن معناى حركت ، حركت قطعيه ناميده مىشود . ( ملاصدرا در اين مورد مىفرمايد : آنچه از معناى اول - حركت توسّطيه - بهسبب استمرار ذاتش و اختلاف نسبت آن با حدود مسافت حاصل مىشود ، عبارت است از امر متصل و منطبق بر مسافت كه به انقسام مسافت منقسم مىشود و با وحدت مسافت ، واحد مىباشد و اين امر ، حركت قطعيه ناميده مىشود ؛ « ما يحصل من الاول بسبب استمرار ذاته و اختلاف نسبته الى حدود المسافة و هو امر متصل منطبق على المسافة منقسم بانقسامها ، واحد بوحدتها و هذا الامر يسمى الحركة القطعية » « 1 » ) .
و هردو معنا ( از حركت ) در خارج موجودند ، « 2 » چون آندو ( معناى حركت
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، ص 31 .
( 2 ) . علامه طباطبائى ، رسائل سبعه ، مهرماه 1362 ، ص 235 .