قليلى براين تصديقاند كه بهتر اين است كه گفته شود : حركت ، تغيّر تدريجى است كه تغير بهمنزلهء جنس و تدريجى در حكم فصل است ، تا تغير دفعى بهسبب آن خارج گردد . « 1 »
فصل چهارم : حركت توسطيه و قطعيه
تعريف حركت توسطيه
الفصل الرابع : فى انقسام . . . و تسمّى « الحركة التوسّطيّة » .
فصل چهارم : درمورد انقسام حركت به توسّطيه و قطعيه است . حركت به دو معنا اعتبار و ملاحظه مىشود : يكى از آندو ، حالت بودن جسم ( جسم بهعنوان مثال گفته مىشود . تعبير علامه در نهاية الحكمه دقيقتر است : « حالت بودن يك شىء متحرك « 2 » » ) ميان مبدأ و منتهاست ، بهگونهاى كه هرحدى ( نقطهاى ) از مسافت كه در وسط و ميان مبدأ و منتها فرض بشود ، جسم متحرك ، قبل و بعد از آن حد نخواهد بود .
و آن حالت بسيط و ثابتى است كه در آن انقسام نيست و ( آن ) حركت ، حركت توسّطيه ناميده مىشود . ( ملاصدرا مىفرمايد : حركت توسّطيه ، حالت بودن متحرك ميان مبدأ و منتهاست ، بهگونهاى كه هرحدى از مسافت كه در وسط و بين فرض شود ، متحرك ، در آن حد ، قبل از وصولش به آن حد و بعد از وصولش از آن حد ، نخواهد بود ( متحرك فقط در همان حد خواهد بود ) : « احدهما توسط الشىء بين المبدء و المنتهى بحيث اىّ حدّ يفرض فى الوسط لا يكون ذلك الشىء قبل وصوله و لا بعده فيه » « 3 » ) .
هامش
( 1 ) . مصباح ، محمد تقى ، تعليقة على نهاية الحكمه ، شماره 299 .
( 2 ) . محمد على گرامى ، آغاز فلسفه ، بوستان كتاب ، 1387 ، ص 159 ، پاورقى .
( 3 ) . ملاصدرا ، شرح الهداية الاثيريه ، ص 88 .