اعلم بر عالم كه هردو در علم اشتراك دارند و مثل تقدم حضرت ختمى بر ساير انبيا كه در اصل نبوت شريك هستند و مثل تقدم استاد بر طلبه و دانشجو ) .
ملاك سبقت در صفات
در اينجا سؤالى وجود دارد كه دربارهء صفت خوب و بد ، اشتراك در چيست ؟
علامه در بداية الحكمه « 1 » ، جواب ندادهاند ، ولى در نهاية الحكمه چنين پاسخ دادهاند :
ملاك تقدم و تأخر بالشرف ، اشتراك دو امر در معنايى است كه شأنش اين است كه به فضل و مزيت يا به رذيلت و قباحت متصف بشود ، مانند اشتراك شجاع و جبان در انسانيت كه شأن انسانيت اين است كه متصف به فضيلت شجاعت و حتى جبن بشود ، پس آنچه براى جبان وجود دارد براى شجاع هم وجود دارد ، نه برعكس « 2 » .
در حقيقت ، هرچه جبان دارد ، شجاع هم دارد ، ولى هرچه شجاع دارد ، جبان ندارد ؛ يعنى هردو در اصل صفت انسانى كه در جنگ و صلح مؤثرند اشتراك دارند ، ولى شجاع از لحاظ اصالت و شأنيت انسانى ، تقدم بر جبان دارد . بهطور كلى مىتوان گفت : اگر ملاك اشتراك در رذيلت باشد ، پستتر بر پست تقدم دارد و چنانچه در فضيلت باشد ، افضل بر فاضل تقدم دارد ، و چنانچه صرف شأنيت و اتصاف انسانى باشد ، فاضل بر جاهل تقدم دارد .
فصل سوم : قدم و حدوث و اقسام آن
قصد عموم مردم درمورد حدوث و قدم
الفصل الثالث : في القدم و الحدوث . . . كونه مسبوقا بذلك .
فصل سوم : درمورد قدم و حدوث است . عموم مردم دو لفظ قديم و حادث را بر
هامش
( 1 ) . بداية الحكمه ، مرحله 9 ، فصل 2 ، ص 95 .
( 2 ) . نهاية الحكمه ، مرحله 10 ، فصل 2 ، ص 227 .