دفع اشكال
وجه الاندفاع : أنّ قاعدة . . . لشىء ، فلا تجرى فيها القاعدة .
وجه و دليل اندفاع ( و بطلان اشكال بر قاعدهء فرعيه ) اين است كه قاعدهء فرعيه ، تنها در ثبوت چيزى براى چيزى ( مثل حمل صفت براى موضوع و موصوف ) جارى و حاكم است ، درحالىكه در مفاد هليّة بسيطه ، ثبوت چيز ( مثل ثبوت وجود انسان ) مطرح است نه ثبوت چيزى براى چيز ديگرى .
پس قاعدهء فرعيه در آن ( هليّة بسيطه ) جارى نيست . ( دليل ديگر اينكه در « انسان ، موجود است » ، عكس حمل حاكم است ، پس بايد گفته شود : وجود ، انسان است ، لذا وجود ، ديگر ثبوت قبلى ندارد ، بلكه عين وجود است ، به دليل اينكه وجود ، بر خلاف ماهيت ، اصالت دارد ) .
اشكال محقق دوانى و فخر رازى دربارهء قاعدهء فرعيه
علامه طباطبائى مىفرمايد : « 1 » اين جواب - كه بيان شد - از آن صدر المتألهين رضى اللّه عنه ، است و محقق دوانى بهوسيله تبديل قاعدهء فرعيه به استلزام خود را از اشكال نجات داده است و گفته است : ثبوت چيزى براى چيزى ، مستلزم ثبوت مثبت له ( و موصوف ) است ، لذا در هليّة بسيطه اشكالى وجود ندارد ، زيرا ثبوت وجود براى ماهيت ( مثل ثبوت وجود براى انسان در « انسان ، موجود است » ) ، مستلزم ثبوت ماهيت بهوسيلهء همين وجود ( كه اكنون بر آن حمل شده است ) مىباشد ، ( نه اينكه ثبوت آن ماهيت ، بهوسيلهء ثبوت وجودى غير از اينكه اكنون بر آن حمل شده است ، باشد ) .
و اشكال دوانى ، آن است كه تسليم اشكال قاعدهء فرعيه شده است ( و از اين جهت
هامش
( 1 ) . بداية الحكمه ، تعليق و تحقيق : على شيروانى ، مرحله هشتم ، فصل چهارم ، ص 132 ، پاورقى .