بنابراين ، كلمه « ذو وحدة حقيقية » در متن علامه ، قيد توضيحى است ) و در گذشته ( مرحله پنجم ، فصل ششم ) بيان شد كه برخى از اجزاى مركب حقيقى ، محتاج به بعضى ديگر مىباشند .
صورت در تعيّن و تشخّص خود به ماده نياز دارد
و أمّا تفصيلا : فالصورة محتاجة . . . و الأين ، و متى ، و غيرها .
و اما بيان تفصيلى : صورت به ماده ، در تعيّن نوعى خود محتاج است ، لذا تحقق و تعيّن نوع صورت فقط بهسبب استعداد سابق است كه چون استعداد ، عرض است ماده آن استعداد را حمل مىكند ( كل حادث زمانى مسبوق بقوة و مادة تحملها ) « 1 » و آن ( ماده ) مقارن با صورت سابق است و همينطور . . . ( توضيح اينكه صورتى كه اكنون و بالفعل براى چيزى وجود دارد ، به سبب استعداد سابق آن است كه ماده ، آن را حمل مىكند كه اگر ماده نبود ، استعداد هم نبود ، لذا استعداد صورت مذكور ، به فعليت و تعين و تحقق نمىرسيد و آن استعداد نسبت به زمان خودش يك صورتى است كه استعداد آن ، قبل از آن بوده است كه ماده حاملش بوده است .
به بيان ديگر : استعداد فعليت كنونى آن چيز قبلا در ماده بوده است و آن استعداد كه در زمان خودش صورت و مقارن با ماده است ، باز استعدادش قبل از آن بوده است كه مادهء حاملش مىباشد و نيز آن استعداد كه در زمان خودش ، صورت و مقارن با ماده بوده است قبلش استعدادش وجود داشته است كه ماده حاملش بوده است و همين طور . . . ، مثلا صورت نوعى مضغه كه مسبوق به استعداد آن است و آن استعداد قائم به ماده است كه آن ماده نيز در آغوش صورت نوعى علقه تحقق دارد و هكذا . . . ) .
و همچنين ، صورت در تشخص فردى به ماده محتاج است ؛ يعنى صورت در وجود خاص خود ( نه از جهت اصل وجود ، بلكه ) از حيث ملازمت صورت با
هامش
( 1 ) . ر . ك : بداية الحكمه ، مرحله 10 ، فصل 1 و نهاية الحكمه ، مرحله 9 ، فصل 1 .