مرحله پنجم ماهيت و احكام آن
فصل اول : ماهيت از جهت ماهيت ، فقط ماهيت است
المرحلة الخامسة : في الماهيّة . . . عنها الصفات المتقابلة .
مرحله پنجم ، درمورد ماهيت و احكام آن است ( كه در آن هشت فصل وجود دارد : ) فصل اول ، ماهيت به لحاظ ماهيت ، تنها ماهيت است . وقتى ماهيت - كه عبارت است از آن چيزىكه در جواب « ماهو و چيست آن » گفته مىشود - اتصاف به اينكه موجود است يا معدوم يا واحد است يا كثير يا كلى است يا فرد ( و جزئى ) و همچنين ساير صفات مقابل را مىپذيرد ( دليل بر اين است ) كه در حد ذاتش ، آن صفات ( مقابل ) را دارا نيست . ( يعنى اگر ماهيت عين وجود مىبود ، ديگر معدوم نمىشد و برعكس ، برعكس ؛ يعنى اگر ذاتا معدوم مىبود ، ديگر موجود نمىشد كه از اين مىفهميم نه وجود و نه عدم و . . . هيچكدام ذاتى هيچ ماهيتى نيستند ) .
دو نقيض از ماهيت رفع مىشود
فالماهيّة من حيث هى ليست . . . خالية عن أحدهما بالضرورة .
پس ماهيت از جهت ذاتش ، تنها ذاتش مىباشد ، ( لذا ) نه موجود است و نه معدوم و نه هيچچيز ديگر : « الماهية من حيث هى ليست الا هى لا موجودة و لا لا موجودة و لا شيئا