و مشخص مىشود ، مانند انسانيتى كه ماده ، استعداد آن را دارد ، بر خلاف امكان ذاتى كه در ماهيت وجود دارد ، كه آن امكان ذاتى بهگونهاى است كه براى آن وجود يا عدم متعين نمىگردد . ( تخممرغ بهوسيله امكان استعدادى آن و خود تخممرغ ، معلوم است كه آندو در مسير مرغ شدن هستند و آن بر خلاف امكان ذاتى ماهيت مرغ نسبت بهوجود و عدم آن است كه امكان وجود يا عدم آن ، بهوسيله ماهيت آن ، مشخص نيست ؛ به اين معنا كه ماهيت مرغ ، دليل تعين وجود يا عدم آن نيست ) .
تفاوت امكان ذاتى و استعدادى از منظر ملاصدرا
ملاصدرا تفاوت اصلى امكان ذاتى و امكان استعدادى را اين مىداند كه امكان ذاتى ، مخفىتر و پنهانتر از امكان استعدادى است : « هو اوغل فى الخفاء و الظلمة و النقصان من الامكان الذى هو إحدى الكيفيات الاستعدادية لكونه بالفعل من جهة اخرى غير جهة كونها قوة و امكانا لشىء « 1 » ؛ و آن - امكان ذاتى - در خفا و ظلمت ، از امكانى كه يكى از كيفيات استعدادى است ، بيشتر فرورفته است ، زيرا امكان استعدادى از جهت ديگرى - داراى فعليت است ؛ يعنى در قوه بودن فعليت دارد - غير از جهتى كه در ارتباط با مستعدله دارد كه قوه و امكان استعدادى است . » و براساس همين تفاوتهاست كه اشتراك ميان دو امكان ذاتى و استعدادى ، صناعى و لفظى است « 2 » ، نه معنوى و متواطى .
تفاوت امكان استعدادى با وقوعى
و الفرق بين الامكان الاستعدادىّ و . . . و الوقوعىّ أعمّ موردا .
و تفاوت ميان امكان استعدادى و وقوعى اين است كه امكان استعدادى در ماديات
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 1 ، ص 234 .
( 2 ) . همان ، ص 235 .