مرحله چهارم مواد ثلاث ( وجوب ، امكان و امتناع )
فصل اول : تعريف و انحصار آن سه
المرحلة الرابعة : فى المواد الثلاث : . . . فمرتفع بأدنى التفات .
مرحلهء چهارم ، درمورد مواد ثلاث است كه عبارتاند از : وجوب و امكان و امتناع ( و در حقيقت و اصالتا بحث از آنها ، بحث از تقسيم وجود به واجب و ممكن است و بحث از ممتنع الوجود تبعى و بالعرض است ، چون موضوع بحث فلسفه ، مطلق هستى است و اصالت با وجود است . پس آنچه در واقعيت و عينيت تحقق دارد واجب الوجود و ممكن الوجودى است كه هردو وصف وجودند ، نه وصف ماهيت و ممتنع الوجود مربوط به ذهن است ، لذا بحث دربارهء آن اصالى و ذاتى نيست ، بلكه بالعرض است و در آن مرحله ، فصولى وجود دارد : )
فصل اول ، در تعريف مواد ثلاث و انحصار آن مواد در سه قسم مذكور است . وقتى هرمفهومى با وجود مقايسه شود ، پس يا واجب است ( كه تحقق داشته باشد ) ، لذا آن ، واجب ( الوجود ) است يا ممتنع و محال است ( كه موجود باشد ) پس آن ممتنع ( الوجود ) است .
و يا اينكه نه واجب است و نه ممتنع . ( هيچكدام از موجوديت و معدوميت براى آن ضرورت ندارد ) و آن ممكن ( الوجود ) است . ( و دليل آن سه قسم اين است كه ) يا