به عبارت دقيقتر و بنابر قول علامه : ماهيت از جهت ماهيت به هيچوجه حكمى ندارد ؛ يعنى نه كلى است و نه جزئى و نه مستقل است و نه وابسته ، لذا هرحكمى كه دارد ، بر مدار وجود است : « الماهيت من حيث هى ليست الا هى لا موجودة و لا معدومة و لا اىّ شىء آخر » . به اين ترتيب ماهيت واحد ، با نظرى خاص ، تامّ و داراى معناى اسمى و مستقل و « كان تامه » است و با نظر ديگرى ، غيرتام و داراى معناى حرفى و غيرمستقل و كان ناقصه است « 1 » ) .
تحليل مفهوم وجود رابط از منظر ملاصدرا
وجود رابط در قضايا ملحوظ بالذات نيست ؛ يعنى « ما به ينظر » است ، نه « ما اليه ينظر » و يا « ما فيه ينظر » و بنابر قول ملا هادى سبزوارى در توضيح نظر ملاصدرا ، وجود رابط همان وجود للغير ( و فى غيره ) است ، نه اينكه موجود باشد ، بلكه ثبوت است ، نه اينكه ثابت باشد : « فالرابط هو الوجود للغير لا الموجود و ثبوت لا ثابت « 2 » » .
در همين خصوص ملاصدرا مىفرمايد : تا وقتى دو حاشيهء موضوع و محمول حكم ، ملاحظه و تعقل نشود ، ربط ميان آندو حاصل نمىشود ، تا بهوسيلهء ثبوت ربط براى موضوع يا براى محمول ، قضاوت حاصل شود ( و آندو در وجود اتحاد پيدا كنند ) . پس وقتى گفتيم : الف ، ب است ، بدون شك مفهوم ثبوت ب را براى الف تعقل كردهايم ، زيرا آن رابط ، آينه است تا حال الف و ب شناخته شود . ( ولى خود رابط به منزله آينه و عنوان است كه با آن مصداق و معنون را مىبينند ) ، نه اينكه وجود رابط مقصود بالذات باشد . « 3 »
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 1 ، ص 327 ، پاورقى علامه طباطبائى .
( 2 ) . همان ، ص 328 ، پاورقى ملا هادى سبزوارى .
( 3 ) . همان ، ص 338 .