2 . تحقق وجود رابط ميان دو امر ، مستلزم نوعى اتحاد ميان آندو امر است ، چون وجود رابط ، واحد و غير خارج و جدا از وجود آندو است . ( لذا در قضيه « زيد خندان است » موضوع و محمول در تحقق داشتن مشترك هستند و تحقق هم يك معنا براى آندو دارد و از وجود آندو هم خارج و جدا نيست ) .
3 . وجود رابط ، ( تنها ) در مطابق و مصداق هليات مركبه كه دربردارندهء ثبوت شىء براى شىء است ، تحقق دارد ، ولى ( وجود رابط ) در هليات بسيطه كه متضمن ثبوت شىء كه همان ثبوت موضوع هليات بسيط است ، تحقق ندارد . پس وجود رابط در مطابق و مصداق هليات بسيطه وجود ندارد ، زيرا معنا ندارد كه ميان خود شىء و نسبت آن شىء به نفس خودش ، ارتباط وجود داشته باشد . ( در هليت بسيطه مثل « زيد هست » ثبوت وجود براى زيد مطرح است ، لذا دو چيز نيست تا ميان آنها بهوسيلهء وجود رابط ارتباط برقرار شود ، ولى در هليت مركبه مانند زيد داناست ، دو امر تحقق دارد ؛ يعنى ثبوت دانايى براى زيد مطرح است . بنابراين ، ارتباط وجود دارد ) .
در چه قضايايى وجود رابط تحقق ندارد ؟
بيان شد كه در قضاياى هليت مركبهء موجبه كه دو ماهيت موضوع و محمول و يك وجود رابط تحقق دارد و به اصطلاح گزارهها ثلاثىاند ، وجود رابط مطرح است و الا در قضاياى هليت بسيطه و گزارههاى ثنايى ، مانند « انسان موجود است » ، چنين رابطهاى وجود ندارد و نيز ، در قضاياى مشتمل بر حمل اولى ، مانند « انسان ، انسان است » وجود رابطه مورد ندارد مگر تنها به حسب اعتبار ذهنى باشد . « 1 »
و نيز در قضايايى كه يكى از دو طرف يا هردو طرف آنها مفهوم « عدم » باشد ، وجود رابطه تحقق ندارد كه مثالهاى آنها عبارتاند از : « زيد معدوم
هامش
( 1 ) . نهاية الحكمه ، مرحله 2 ، فصل 1 ، ص 29 .