اولى و ابتدا و انتها همان ابتدا و انتها نيست ، بلكه وجود رابط است ، به حمل شايع صناعى ) و آن را « وجود رابط » مىناميم .
و آنچه بر خلاف آن است ، مثل وجود موضوع و محمول ، داراى معناى مستقل مفهومى است كه آن را وجود محمولى و وجود مستقل مىناميم . ( پس وجود يا رابط است ، كه معنايش مستهلك در موضوع و محمول است ، يا مستقل و به اين جهت به آن وجود محمولى گويند كه در قضيه ، محمول واقع مىشود ، مانند انسان موجود است و وجود محمولى ، وجود مطلق و وجود رابط را وجود مقيد گويند « 1 » و بنابر قول ملاصدرا ، وجود رابط براى مثل « است » و حروف مانند « در » و « با » و . . . وضع شده است كه در مقابل آن ، وجود محمولى است و وجود رابطى براى امورى كه وجود لغيره دارند وضع شده است ، مثل اوصاف و وجود معلول براى علت و صورت علمى براى نفس كه در مقابل آن ، وجود لنفسه ؛ يعنى جوهر است . « 2 » ) پس در اين صورت وجود به مستقل و رابط تقسيم مىشود و آن ، مطلوب ماست .
احكام وجود رابط و اينكه چرا در هليات بسيطه ، وجود رابط تحقق ندارد ؟
و يظهر ممّا تقدّم أوّلا : أنّ . . . لارتباط الشىء بنفسه و نسبته إليها .
و از آنچه گذشت مطالبى روشن مىشود :
1 . وجودهاى رابط ( نه وجود رابطى مانند سفيدى براى جسم ) ، ماهيت ( جنس و فصل حدّى ) ندارند ، زيرا ماهيت ، چيزى است كه در جواب « ما هو ؛ يعنى آن چيست » مىآيد . ( حروف مانند « با » ، « در » ، « بر » و . . . چون معناى فى نفسه و مستقل ندارند ، لذا جنس و فصل و ماهيت ندارند ) . بنابراين ، بهناچار ماهيت ، داراى وجود محمولى و معناى مستقل مفهومى است ، درحالىكه وجود رابط چنين نيست .
هامش
( 1 ) . مهدى حائرى ، علم كلى ، ص 44 .
( 2 ) . اسفار ، ج 1 ، ص 82 و تعليقه بر نهاية الحكمه ، شماره 38 ، ص 57 .