ملاصدرا - در كتابهايش بر آن اصرار مىورزد » . اين نحو بحثكردن حاجى كم لطفى است ، زيرا خود او هم علم را مماشاة للقوم ، كيف مىداند و از مقولهء اضافه و انفعال ، خارج مىداند « 1 » ) .
دليل بطلان ايراد ملا هادى سبزوارى بر ملاصدرا
وجه الاندفاع : أنّ الصّورة العلميّة . . . بالعرض ؛ و هو المطلوب .
دليل بطلان ( نظريهء ملا هادى ) اين است كه صورت علمى ، براى نفس ، موجود و ظاهر و روشن است ( كه قبلا آن واقعيت علمى ، وجود نداشت ) لكن نه از آن جهت كه آن ( صورت علمى ) ، موجود ذهنى باشد كه مقايسه با خارج شده باشد كه بر آن ( صور علمى ) آثار خارجى مترتب نشود ، بلكه از حيث اين است كه ( با قطعنظر از مقايسه با وجود خارجى ) حالّ يا ملكه براى نفس باشد كه از آن نفس ، عدم ( و جهلى ) را طرد مىكند و آن ( طرد عدم و جهالت كه عبارة اخراى علم است ) ، كمال براى نفس و امر زايد و ناعت و توصيفكننده براى آن است و اين ( كمال ) ، اثر خارجى است كه مترتب بر نفس است و وقتى نفس ذاتا موضوع براى آن اثر خارجى و مستغنى از آن ( اثر خارجى ) باشد ، پس آن ( صورت علمى ) براى نفس ، عرض است كه بر آن ( صورت علمى ) ، حدّ و تعريف كيف صادق است . و ادعاى ( ملا هادى سبزوارى مبنىبر ) اينكه در آن موطن ( نفس ) ، امر زايد ، و منضمى بر نفس نيست ، ممنوع است .
( افزون بر آنكه خود ملا هادى ، به سبب مماشات با قوم ، علم را كيف نفسانى دانسته است ) « 2 » .
پس ظاهر شد كه صورت علمى از حيث اينكه حال يا ملكه براى نفس ( بدون مقايسه با خارج ) است ، حقيقتا و بالذات كيف ( نفسانى ) است و از جهت اينكه
هامش
( 1 ) . همان ، ص 141 .
( 2 ) . همان .