مرحله دوم تقسيم وجود به خارجى و ذهنى
فصل اول : نظر حكما درمورد وجود ذهنى
المرحلة الثانية : فى انقسام الوجود الى . . . من تلك الاثار الخارجيّة .
مرحلهء دوم ، درمورد تقسيم وجود به وجود خارجى و ( وجود ) ذهنى است ( و در اين مرحله يك فصل و يك تتمه وجود دارد ) .
فصل اول : ( اقوالى ) درمورد وجود خارجى و وجود ذهنى ( علم ) است .
1 . مشهور در ميان فلاسفه اين است كه براى ماهيات ، در وراى وجود خارجى - آن ( وجود خارجى ) ، وجودى است كه بر آن ماهيات ، در ظرف خارج ، آثار مطلوب از آن ماهيات ، مترتب و بار مىشود . ( علامه در پاورقى بدايه مىفرمايد : مراد از اثر در اين مقام ، عبارت از كمال شىء است ، خواه كمال اولى باشد كه بهوسيله آن ، حقيقت شىء تمام مىشود ، مانند حيوانيت و نطق در انسان يا كمال ثانوى باشد كه بعد از تماميت ذات آن شىء ، بر آن مترتب مىشود ، مانند تعجب و خنديدن براى انسان ) - وجود ديگر ( ذهنى ) است كه بر آن ماهيات ، در ظرف وجود ذهنى ، آثار ( مطلوب از ماهيات ) مترتب نمىشود كه آن ، وجود ذهنى ناميده مىشود . ( حاجى سبزوارى مىفرمايد :
للشىء غير الكون فى الاعيان * كون بنفسه لدى الاذهان ) « 1 »
هامش
( 1 ) . شرح المنظومه ، ص 27 .