شرح مطالب :
مطالبى كه در اين فصل مورد بحث قرار گرفتهاند عبارتند از :
الف - دلايل وجود نفس مجرد .
ب - دليل جوهر بودن نفس .
ج - دلايل وجود عقل .
د - عدم جريان تضاد در جوهر .
اكنون به بررسى و شرح مطالب ياد شده مىپردازيم :
الف : دلايل وجود نفس مجرد :
حكماى الهى بر وجود نفس بهعنوان جوهر مجرد از ماده ، براهين متعددى اقامه نمودهاند . صدرالمتألهين در جلد هشتم اسفار يازده برهان و حكيم سبزوارى در شرح منظومه ده برهان بر وجود نفس اقامه كردهاند .
در قرآن و روايات نيز دلايل و شواهد بسيارى بر تجرد آن وجود دارد كه محققان اسلامى در بحثهاى مربوط به معاد آنها را يادآور شدهاند . در هرصورت ، از جمله راههايى كه براى اثبات تجرد نفس از ماده ، مورد توجه قرار گرفته است ، اثبات تجرد علم و صور ادراكى است و در متن و پاورقىهاى اصول فلسفه ج 1 مقالهء سوم ، دراينباره بحثهاى جالب و مشروحى مطرح گرديده است و ما به خواست خداوند در مرحله يازدهم دراينباره توضيحاتى را يادآور خواهيم شد .
اكنون مسألهء تجرد صور علمى را بهعنوان اصل مسلم پذيرفته و مقدمهء برهان تجرد نفس قرار مىدهيم و مىگوئيم : اگر صور علمى ، مجرد از مادهاند ، قطعا نفس كه عالم به آنها است هم مجرد از ماده خواهد بود ؛ زيرا :