و دو فرض نخست در نظر همهء صاحبنظران نادرست است و بلكه انسانهاى عادى هم معتقد به آنها نيستند ؛ زيرا هركس بذرى مىكارد و زرعى بدست مىآورد ، معتقد است كه اين زرع ، نتيجهء بذر او و پديد آمدهء از آن است ، و هرانسانى ميان فرزند خود و فرزند ديگران فرق مىگذارد ، و فرزند خود را نتيجهء نطفهء خود مىداند و هيچكس از دانه جو غير از جو ، و از دانه گندم غير از گندم و از نطفهء انسان غير از انسان و از حمار غير از حمار و از فرس غير از فرس ، چيز ديگرى را انتظار ندارد . بنابراين در مفهوم هيولى هيچ اختلافى وجود ندارد « 1 » .
نكتهء ديگرى را كه لازم است يادآور شويم اين است كه ، بحث درباره وجود و عدم و اثبات و نفى هيولى ، بحثى است فلسفى و جز با روش خاص فلسفى كه همان برهان عقلى است ، نمىتوان دربارهء آن اظهار نظر كرد . و بر خلاف مسأله قبل ( بساطت و تركب جسم از نظر اجزاء طبيعى ) كه يا مسألهاى علمى است و يا اگر هم مسأله فلسفى است ، از مسائل فلسفى خالص بهشمار نمىرود ، اين مسأله يك مسأله فلسفى خالص مىباشد ، مثبتان بايد برهان عقلى اقامه نمايند ، منكران هم بايد با برهان عقلى آن را نفى كنند .
دلايل اثبات هيولى
معروفترين براهين وجود هيولى ، دو برهان است كه يكى به برهان « وصل و فصل » و ديگر به برهان « قوه و فعل » معروف مىباشد . صدرالمتألهين در اسفار « 2 » به تفصيل پيرامون اين دو برهان بحث نموده و در شرح هدايه « 3 » هم حاصل آندو را بيان كرده است .
هامش
( 1 ) اسفار ، ج 5 ، ص 66 - 65 . و مرحوم سبزوارى اين مطلب را به نظم آورده و گفته است :« ان الهيولى العم أعنى ما حمل * قوة شىء اثبتت كل الملل »( 2 ) اسفار ، ج 5 ، ص 177 - 109 .
( 3 ) شرح الهداية ، ص 44 - 33 .