صفحهاش با هم نسازد و حتى سراپا دروغ باشد مىشود با حمل بر خلاف ظاهر ، رفع اختلاف از آن كرد ، و ديگر اختلاف نداشتن قرآن به اين معنا هيچ دلالتى ندارد بر اينكه اين كتاب از ناحيه خداست و هيچ بشرى نمىتواند چنين كتابى درست كند . بلكه درست كردن چنين كتابى براى هركسى ممكن است .
پس اختلاف نداشتن به اين معنا ، يعنى رفع اختلاف از كتابى به وسيله حمل بر خلاف ظاهر ، نمىتواند دليل باشد كه اين كتاب از ناحيه كسى است كه مانند انسانها هردم بر سر يك مزاج نيست ، و دچار تناقض در آراء و سهو و نسيان و خطا و تكامل تدريجى در مرور زمان نمىشود ، درحالىكه آيه نامبرده مىخواست همين را بگويد ، و بفرمايد نبودن اختلاف در قرآن دليل است بر اينكه خداى عزّ و جلّ فرستنده آن است .
پس آيه شريفه با لسان استدلال و احتجاجى كه دارد صريح است در اينكه قرآن در معرض فهم عامه مردم است ، و عموم مىتوانند پيرامون آياتش بحث و تامل و تدبر كنند ، و هيچ آيهاى در آن نيست كه معنايى از آن منظور باشد كه بر خلاف ظاهر يك كلام عربى است و يا جنبه معماگويى و لغزسرايى داشته باشد .
اشكال قول سوم : نادرستى آن براى اين است كه هرچند آيات قرآن داراى معانى مترتب بر يكديگر است ، معانىاى كه بعضى ما فوق بعض ديگر است ، و به جز كسى كه از نعمت تدبر محروم است نمىتواند آن را انكار كند ، و ليكن بايد دانست كه همه آن معانى - و مخصوصا آن معانى كه از لوازم معناى تحت اللفظى است - معانى الفاظ قرآن هستند . البته مراتب مختلفى كه در فهم
علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — صفحة 341
مساهمون: محمد باقر ملكيان
ص٣٤١