فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ
كلمه زيغ به معناى انحراف از استقامت ( راست بودن ) است ، كه لازمهاش اضطراب قلب و پريشانى خاطر است ، به قرينه اينكه در مقابلش رسوخ در علم قرار گرفته ، كه درباره اثرش مىفرمايد : دارندگان آن اضطراب ندارند و با اطمينان خاطر مىگويند همه آيات قرآن ، چه محكم و چه متشابه آن ، از طرف پروردگار ما است ، و اما آنهايى كه زيغ و انحراف قلب دارند ، مضطرب هستند ، و دنبال آيات متشابه را مىگيرند ، تا از پيش خود آن را تأويل نموده ، فساد راه بيندازند و كسانى كه دچار چنين زيغ و انحرافى نيستند همواره از خدا مىخواهند : كه خدايا قلب ما را بعد از هدايت منحرف مساز .
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا
« 1 » .
از اينجا روشن مىشود كه مراد از پيروى از آيات متشابه ، پيروى عملى است ، نه پيروى ايمانى ، و پيروى عملى از متشابه هم وقتى مذموم است كه بدون رجوع به محكم باشد ، چون پيروى آن بعد از رجوع به محكم ، ديگر پيروى متشابه نيست ، بلكه پيروى محكم و عملى صحيح است نه مذموم .
و منظور از
ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ
اين است كه متشابه را دنبال كنند ، و بخواهند به اين وسيله مردم را گمراه كنند ، چون كلمه فتنه با كلمه اضلال معنايى نزديك به هم دارند .
خداى تعالى نتيجه خطرناكترى براى اين عمل شيطانى ذكر كرده ، و آن دستيابى به تأويل قرآن ، و به اصطلاح امروز فلسفه احكام حلال و حرام است ،
هامش
( 1 ) . سوره بقره : 250 .