بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
« 1 » و در آن عدهاى از واجبات و محرمات الهى را نام مىبرد و منظور از آيات متشابه آياتى است كه امر آن بر يهود مشتبه شده ، و آن عبارت است از رمزهايى كه در آغاز بعضى از سورههاى قرآن قرار گرفته مانند « الف - لام - ميم » « الف - لام - راء » « حا - ميم » و امثال آن ، كه يهود آنها را با حساب جمل محاسبه كردند تا از اين راه مدت عمر و بقاى امت اسلام را در آورند ، و حسابشان درست از آب درنيامد ، در نتيجه دچار اشتباه شدند .
اين معنايى است كه در ميان صحابه به ابن عباس نسبت داده شده و نادرستى آن هم روشن است ، براى اينكه گفتارى است بدون دليل . و به فرض هم كه دليل داشته باشد ، آيات محكم منحصر در سه آيه سوره انعام نيست ، بلكه به غير از حروف مقطعه اول سورهها شامل همه قرآن مىگردد .
ولى حق مطلب اين است كه نسبت دادن چنين معنايى به ابن عباس صحيح نيست ، آنچه از ابن عباس نقل شده اين است كه گفته اين آيات سهگانه از محكمات است ، نه اينكه آيات محكم قرآن همين سه آيه است . در الدر المنثور آمده كه سعيد بن منصور و ابن ابى حاتم و حاكم ( وى حديث را صحيح دانسته ) و ابن مردويه از عبد اللّه بن قيس روايت كردهاند كه گفته : من از ابن عباس شنيدم كه در تفسير آيه :
مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ
گفت : سه آيه از آخر سوره انعام كه با جمله :
قُلْ تَعالَوْا
آغاز مىشود از آيات محكم قرآن است « 2 » .
هامش
( 1 ) . سوره انعام : 152 .
( 2 ) . الدر المنثور : 2 / 4 .