البته از آنجايى كه دنبال جمله
أُحْكِمَتْ آياتُهُ
فرموده :
ثُمَّ فُصِّلَتْ ،
مىفهميم كه مراد از احكام ، حالى است از حالات تمامى آيات كتاب ، مىخواهد بفرمايد قرآن كريم قبل از نزول ، امرى واحد بوده ، و هنوز دستخوش تجزى و تبعض نشده بود ، در آن موقع آياتش متعدد نبود ، پس كلمه احكام در آيه سوره هود وصف تمامى كتاب است ، و در آيه مورد بحث ، وصف بعضى از آيات نسبت به بعضى ديگر است چون معناى بعضى از آيات قرآن روشن است ، و تشابهى در آنها نيست و بعضى ديگر اينطور نيست .
به عبارت سادهتر ، از آنجايى كه در آيه مورد بحث ، آيات قرآن را به دو قسمت محكم و متشابه تقسيم كرده ، مىفهميم منظور از احكام در اين آيه ، غير از احكام در آيه سوره هود است ، و همچنين منظور از تشابه در آيه مورد بحث غير از آن تشابهى است كه در سوره زمر تمامى قرآن را متصف به آن دانسته ، و فرموده :
كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ
« 1 » .
در آيه شريفه ، كلمه « محكمات » در مقابل
أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ
قرار گرفته ، پس معلوم مىشود - همانطور كه گفتيم - آيات قرآن دو قسماند ، آن دسته كه محكم است متشابه نيست ، و آنكه متشابه است محكم نيست و تشابه به معناى توافق چند چيز مختلف و اتحاد آنها در پارهاى از اوصاف و كيفيات است ، و از سوى ديگر قرآن را چنين توصيف كرده كه كتابى متشابه و مثانى است ، به طورى كه پوست بدن مردم خداترس ، از شنيدن آن جمع مىشود ، و فرموده :
كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ . . .
« 2 » و
هامش
( 1 ) . سوره زمر : 23 .
( 2 ) . سوره زمر : 23 .