بطنى دارد ، و بطن قرآن ظاهرى دارد . آنگاه فرمود : اى جابر ، هيچ چيزى به قدر قرآن از عقول دور نيست ، براى اينكه آيههايى هست كه اولش درباره چيزى ، و وسطش درباره چيز ديگر ، و آخرش درباره چيزى كه غير از دو مورد اول است نازل شده ، و در عين اينكه كلامى است متصل ، قابل حمل بر چند معنا است . و اين معنا در عدهاى از روايات وارد شده ، مخصوصا جمله : « و هيچچيز به قدر قرآن از عقول دور نيست . . . » « 1 » از شخص رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله « 2 » هم روايت شده ، و از على عليه السّلام « 3 » آمده كه فرمود : قرآن حمالى است ذو وجوه ، يعنى قابل حمل بر معانى بسيار است .
پس آنچه در باب تفسير سفارش شده اين است كه مردم قرآن را از طريقه خودش تفسير كنند ، و آن تفسيرى كه از آن نهى شده تفسير از غير طريق است .
و اين نيز روشن شد كه طريقه صحيح تفسير اين است كه براى روشن شدن معناى يك آيه ، از آيات ديگر استمداد شود ، و اين كار را تنها كسى مىتواند بكند كه در اثر ممارست در روايات وارده از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و از ائمه اهل بيت عليهم السّلام استاد حديث شده ، و از اين ناحيه ذوقى به دست آورد ، چنين كسى مىتواند دست به كار تفسير بزند .
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى : 1 / 17 ، ح 5 .
( 2 ) . تفسير صافى : 1 / 21 .
( 3 ) . نهج البلاغه فيض الاسلام ، نامه 77 .