محكم و متشابه « 1 »
ماده « حاء - كاف - ميم » مادهاى است كه در همه مشتقاتش اين معنا خوابيده كه مثلا فلان چيز كه محكم است ، بدين جهت محكم است كه فساد در آن رخنه نمىكند ، و چيزى آن را پارهپاره نساخته و كار آن را مختل نمىسازد ، و همچنين احكام ، و تحكيم ، و حكم - به معناى داورى - و نيز حكمت - به معناى معرفت تام و علم جازم و نافع - و همچنين حكمت - به ضم حاء به معناى افسار اسب - كه در همه اين مشتقات معنايى از نفوذناپذيرى و محكم بودن ساختمان ، خوابيده است .
بعضى از دانشمندان گفتهاند : ماده مورد بحث ، دلالت دارد بر نفوذ ناپذيرى و منعى كه توأم با اصلاح باشد .
در آيه
مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ ،
منظور از احكام محكمات ، صراحت و اتقان اين آيات است ، و مىخواهد بفرمايد : آيات محكم مانند آيات متشابه هيچ تشابهى در آنها نيست ، و خواننده بدون ترديد و اشتباه به معنايش پى مىبرد ، نه اينكه - العياذ باللّه - معنايش اين باشد كه بعضى از آيات قرآن معنادار است ، و بعضى ديگر سست و بىمعنا است ، چون خداى عزّ و جلّ در سوره هود آيه اول تمامى آيات قرآن را محكم و متقن خوانده ، و فرموده :
كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ .
هامش
( 1 ) . ترجمه تفسير الميزان : 3 / 29 ؛ قرآن در اسلام : 33 .