نه راه منحرف را زيرا راه ضلالت از جانب خداوند مقرر نشده است . « 56 »
در مورد جهات حسن و مصلحت و امثال آنها در مورد افعال و احكام خداوند سبحان علّامه مىگويد : جهات حسن و مصلحت لازم لا ينفكّ مىباشند و بهعبارتديگر در تمام افعال او جريان دارند . خداوند هر كارى اراده كند ، انجام مىدهد و هر حكمى بخواهد صادر مىكند زيرا كه او خداست . « 57 » خداى سبحان براى بندگان خود وظايف و تكاليفى تعيين نمىكند مگر اينكه در آن مصلحتى باشد كه دنيا و آخرت آنان را اصلاح نمايد و جز به امر نيكو و پسنديده دستور نمىدهد و جز از امر قبيح كه موجب فساد و تباهى دين و دنياى بندگان است ، نهى نمىكند . كارى را انجام نمىدهد مگر اينكه عقل آن را مىپسندد و چيزى را ترك نمىكند مگر اينكه شايان ترك است . « 58 » با توجّه به اينكه اختيار اين امور بر خلاف گفته معتزله اجبارى براى خداوند نمىآورد « 59 » ، بلكه او هر كارى را انجام مىدهد و هر حكمى كه صادر مىكند لازمه الوهيّت اوست . از افعال او سؤال نمىشود و چنان نيست كه براى دستيابى به هدفى كه فرضا مالك آن نيست كارى را انجام دهد بلكه هر هدفى با آثار و لوازمش براى او مكشوف است . در آنچه انجام مىدهد بازخواست نمىشود بلكه آنها از كردهء خود مورد بازخواست قرار خواهند گرفت . همان گونه كه مىفرمايد :
« لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ »
و
« لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولى وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُ الْحُكْمُ »
و
« وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ »
و
« وَ اللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ »
. از آياتى كه علّت احكام را با وجوه حسن و مصلحت توجيه مىكند ، علّامه اين دو آيه را آورده است :
« قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ »
و
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ »
. « 60 »
هامش
( 56 ) - الميزان : 12 / 212 و نحل : 9 .
( 57 ) - الميزان : 7 / 123 .
( 58 ) - الميزان : 7 / 121 .
( 59 ) - ضحى الاسلام : 3 / 45 - 46 .
( 60 ) - الميزان : 7 / 123 ، انبياء : 23 ، قصص : 70 ، ابراهيم : 27 ، رعد : 28 ، انفال : 24 .