موارد آن در قرآن كريم اختلاف نظر دارند :
1 - حكمى كه در قرآن ثابت شده با سنّت يا اجماع نسخ گردد .
2 - حكمى كه در قرآن ثابت شده با آيهء ديگر نسخ گردد .
پس يكبار آيهء « ناسخ » ناظر به حكم نسخ شده و بيانگر رفع آن حكم است و بار ديگر آيهء « ناسخ » ناظر به حكم نسخشده نيست ، بلكه به مجرّد وجود تناقض بين دو آيه به نسخ ملتزم شده و آيه دوّم را ناسخ حكم آيه اول مىدانيم . « 102 » امّا در مورد نسخ كتاب و سنت ، محققين اجماع دارند كه خبر واحد نمىتواند حكم قرآن را نسخ كند چون خبر واحد ظنّآور است و تاب مقاومت در مقابل قرآن را كه يقينآور است ، ندارد تا موجب نسخ قرآن شود . « 103 »
از نظر علّامه احاديث متواتر و خبر واحد ناسخ قرآن نيستند چون اين نوع نسخ در اصل باطل است زيرا اين امر مخالف اخبار متواترى است كه مفاد آن عرضه اخبار بر قرآن و نپذيرفتن موارد مخالف و توصيه به رجوع به قرآن ، مىباشد . « 104 » كلام علّامه همان گفتار شافعى است كه مىگويد : « تنها كتاب الهى با آيه قرآن نسخ مىشود و سنّت ، ناسخ كتاب نيست ، بلكه تابع آن مىباشد كه بعنوان نصّ نازل شده و مفسّر معانى مجملى است كه خداوند در قرآن نازل فرموده است . » « 105 » در حالى كه اكثر علماء نسخ كتاب را بهوسيله سنت جايز مىدانند . « 106 »
همچنين اجماع قطعى كه از نظر اماميه كاشف از قول معصوم بوده و در
هامش
( 102 ) - البيان فى تفسير القرآن : سيد ابو القاسم خوئى ، ص : 286 و ن . ك : اصول العامة للفقه المقارن : سيد محمد تقى حكيم ، ص : 247 ، 274 .
( 103 ) - الموافقات : شاطبى : 3 / 106 و ن . ك : اصول العامة للفقه المقارن ، ص : 247 .
( 104 ) - الميزان : 4 / 275 .
( 105 ) - الرسالة : شافعى ؛ تحقيق و شرح : احمد محمود شاكر ، مصر ، 1358 ه ، چ 1 ، ص : 106 و ن . ك : التفسير الكبير :
فخر رازى .
( 106 ) - اصول التشريح الاسلامى : على حسب اللّه ، چ 1 ، ص : 278 .