مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . . . »
مىگويد : اين آيه ، حال بعضى از منافقان را بيان مىكند كه در ابتدا ايمان و اطاعت خود را آشكار مىسازند و سپس روى مىگردانند .
سه روايت در اين مورد نقل كرده كه هر سه محتواى واحدى دارند و مضمون آنها اين است كه ميان يكى از منافقان و مرد يهودى مرافعهاى بود ، يهودى پيشنهاد كرد كه دعوا را نزد رسول خدا ( ص ) ببرند ولى منافق حاضر نشد و پيشنهاد كرد كه نزد كعب بن اشرف ببرند . « 57 » پس آيات فوق نازل شد .
مثال ديگر : در آيهء :
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها »
تا آيهء :
« كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحاها »
.
علّامه از ابن عباس روايتى نقل كرده كه : « اين آيات در شأن مشركين مكّه نازل شد كه با تمسخر از پيامبر ( ص ) سؤال كردند : روز قيامت چه وقت است ؟ « 58 » پس آيات فوق نازل شد .
از آن جهت كه روايات فراوان و متعارضى در شأن نزول آيات وارد شده است تعدادى از مفسّران در پذيرفتن روايات دچار ترديد شدهاند و لذا براى بخشى از روايات شواهد قرآنى يافتهاند كه مؤيّد آنهاست و بخشى ديگر را مردود شمردهاند . « 59 »
علّامه در اكثر اين روايات موضع فرد انتقادگر آگاه را اتخاذ كرده ، بعلاوه ضعف سند بعضى روايات را گوشزد نموده است . وى معتقد است كه اكثر روايات شأن نزول ، از روى اجتهاد راوى بوده و خود شخصا مسئله را مشاهده
هامش
( 57 ) - الميزان : 15 / 157 - 158 ، نور : 47 - 57 .
( 58 ) - الميزان : 20 / 198 ، نازعات : 42 - 46 و براى اطلاع ن . ك : الميزان : 15 / 96 - 101 .
( 59 ) - استاد محمد عزت با اشاره به اين معنا مىگويد : روايات زيادى در زمينه شأن نزول و مناسبت نزول آيات وجود دارد كه در بسيارى از كتب تفسير كه در ادوار مختلف نگاشته شده جمع شده است .
اين احاديث در اين مدت طولانى به نقد و تحليل گذاشته نشده است چه بخاطر تعدّد و تناقض و مغايرت روايات با يكديگر و چه عدم هماهنگى با روح آيات و سياق آياتى كه درباره آنها نازل شده است ، بلكه احيانا با نصوص آيات و آيات ديگر كه مربوط به موضوع آنست يا توضيحدهنده و يا معطوف بر آنست ، هماهنگى نداشته است . ن . ك : كتاب قرآن مجيد ، لبنان ، ص : 217 .