حمل كردهاند ولى علّامه آن را مردود دانسته است چرا كه ظواهر اغلب آيات با اين نوع حمل سازگار نيست . « 88 »
1 - علّامه دربارهء ابليس مىگويد : ابليس ( كه لعنت خدا بر او باد ) موجودى است از آفريدههاى پروردگار كه مانند انسان داراى اراده و شعور است .
بشر را به شرّ دعوت مىكند و بسوى گناه سوق مىدهد . « 89 »
2 - دربارهء جنّ مىگويد : جنّ نوعى از مخلوقات خداست كه از حواس ما پنهان است و قرآن كريم وجود چنين موجوداتى را تصديق كرده است . . . بدنبال آن ، علّامه صفات آنها را طبق آيات قرآنى ذكر مىكند . « 90 »
3 - دربارهء عرش مىگويد : عرش وجود خارجى دارد ، حقيقتى عينى و امرى از امور خارجى مىباشد . عرش مقامى است كه سررشته تمام تدابير خداوندى و احكام ربوبيّت بدانجا بازمىگردد . عرش مقام علم است ، همچنانكه مقام تدبير كلّى است كه هر چيز را در برمىگيرد و هر چيز را در درون خود جاى مىدهد . اين مطلب بدون تعيين مصداق حقيقى است . « 91 »
از آنچه گذشت درمىيابيم كه :
1 - علّامه مذهب مشبّهه در تعيين مصداق براى امور غيبى قرآن را نمىپذيرد . « 92 » همچنانكه نفى مصداق خارجى از طريق خيالپردازى و كنايه و تمثيل را نيز نپذيرفته و روش فلاسفه دربارهء اين امور را نپيموده است . - چنان كه گذشت - علّامه تنها به وجود امور غيبى در خارج معتقد است و آنها را فراتر از محسوساتى مىداند كه ما بدانها خو گرفتهايم . همچنانكه لازم است اين مصاديق
هامش
( 88 ) - الميزان : 1 / 92 .
( 89 ) - الميزان : 8 / 43 .
( 90 ) - الميزان : 20 / 39 .
( 91 ) - الميزان : 8 / 158 - 159 و 2 / 314 - 325 ، 8 / 122 ، 16 / 12 - 13 .
( 92 ) - الميزان : 8 / 127 ، 15 / 319 .