محمد عبده در تفسير المنار متجلّى گشت .
خصوصيّت مكتب تفسيرى عبده آن بود كه در تفسير ، روش اجتماعى را پيشه خود ساخت و سنّتهاى جهان بزرگ و نظام جامعه را بيان كرد . مشكلات امّت اسلامى را خصوصا و مشكلات امّتهاى ديگر را بطور عموم بر اساس ارشادهاى قرآن حلّ نمود . « 68 » و بر تنظيم زندگى اجتماعى بر اساس هدايت قرآن اهتمام ورزيد . « 69 » اين مكتب به تفسير و فهم قرآن اهميّت مىداد زيرا اسلام دينى است كه مردم را بسوى سعادت زندگى دنيا و آخرت راهنمائى مىكند . پس فراگيرى تفسير قرآن هدف والايى است كه ساير مباحث همگى تابع يا وسيله تحصيل آنند . « 70 »
دربارهء دروس تفسير محمد عبده ، محمد رشيد رضا مىگويد : اين مطالب از منسجمترين و مفيدترين دروس از لحاظ مسائل دين ، اجتماع ، سياست ، ادبيات و بلاغت است . « 71 » وى طريقه يك مصلح و متفكر اسلامى را در پيش گرفته بود كه در اين راه حقّ انديشه نظرى را ادا كرد و از آن نيز حقّ عمل براى اصلاح رشد يافته و نورانى را كسب نمود . « 72 » تفسير وى بيش از آنكه به بحث و تحقيق در مسائل علمى بپردازد احياگر عواطف و محرك انديشههاست . محمد عبده به وضعيّت مسلمانان به ديدهء دلسوزى مىنگريست و بر عقيده و رفتار آنان بيمناك و نگران بود . لذا آنچه براى اصلاح وضعيّت مسلمانان به نظرش مىآمد در ضمن تفسير آيات قرآن بيان مىكرد . « 73 »
پيرامون اهتمام تفسير المنار نسبت به گرايش اجتماعى در تفسير ، شيخ
هامش
( 68 ) - التفسير و المفسرون : ذهبى : چ 2 ، 2 / 549 .
( 69 ) - منهج الامام محمد عبده فى التفسير : دكتر عبد اللّه شحاته : ص 169 - 192 .
( 70 ) - تفسير المنار : 1 / 17 ، و براى اطلاع بيشتر نگاه كنيد : تفسير المنار : 1 / 6 ، 7 ، 25 ، 57 ، 301 .
( 71 ) - شيخ محمد رشيد رضا : تاريخ استاد محمد عبده ، مصر ، 1350 ه ، 1 / 769 .
( 72 ) - عباس محمود العقاد ، عبقرى الاصلاح و التعليم للاستاد محمد عبده ، مصر ، ص : 250 .
( 73 ) - احمد امين : كتاب محمد عبده ، قاهره ، 1960 م ، ص : 93 .