متغيّر ، آن را تنزّل داده و به تأويلهاى ناخوشايند روى آوريم ، همچنانكه سزاوار نيست بطور كلّى هر نوع تفسير علمى را منكر شويم ؛ چرا كه اشارههاى روشن قرآنى در توضيح حقايق مسلّم علمى وجود دارد . « 49 » اين اشارهها به منظور تشويق به تأمّل و تحقيق و تفكّر در آيات الهى است . « 50 » لذا براى آنكه عظمت و شكوه قرآن تجديد گردد و تقدّس و مهابت اين كتاب حفظ شود بايد از داخل كردن مسائل علمى در تفسير اجتناب نموده و در برابر تفسير علمى كه از افراط در حاكم ساختن اصطلاحات علمى بدور است و در برابر اشارههاى علمى قرآن نيز تجاهل نمىكند ، راه ميانهاى را برگزينيم .
با توجّه به آنچه گذشت ، ناگزير بايد موضع علّامه در قبال گرايش علمى در تفسير را جويا شويم . علّامه يادآور مىشود كه قرآن كريم از تمام جهات معجزه است . قرآن نشانهاى است براى سخنور ، فقيه ، جامعهشناس ، دانشمند و حكيم و براى همه جهانيان در مسائلى كه بدان دسترسى ندارند . مانند : غيب و اختلاف در حكم و علم و بيان . « 51 » پس قرآن بخاطر جنبه علمى كه دارد مردم را به تدبّر و تأمّل و تفكّر در ملكوت آسمانها و زمين و افقهاى انسانى و نظام هستى و غيره تشويق مىكند . « 52 » همچنين اشارههاى علمى كه نصوص قرآن در تأكيد اهداف عقيدتى خود دارد ، اينها همگى باعث شده كه علّامه شايستگى آن را بيابد تا موضع علمى در تفسير اين آيات ، اتخاذ كند ولى ايشان آنطور كه از تفسيرشان برمىآيد به نظريّات علمى توجّه چندانى نداشته و توسط آيات به صحّت اين نظريات استدلال نكرده است و از مفسّرانى كه روش علمى در تفسير را پيشه خود ساختند ، دفاع نمىكند بلكه به آيات از جنبه دلالت الفاظ و ظواهر آنها عنايت دارد و بسط كلام
هامش
( 49 ) - اتجاهات التفسير فى مصر فى العصر الحديث : شرقاوى ، ص : 375 .
( 50 ) - تفسير القرآن الكريم : شيخ محمود شلتوت ، قاهره ، انتشارات دار القلم ، ص : 22 مقدمه كتاب . و القرآن المجيد : استاد محمد عزت دروزه ، ص : 190 - 192 .
( 51 ) - الميزان : 1 / 60 .
( 52 ) - قرآن در اسلام : علامه طباطبائى : ص : 112 - 113 .