مىتواند كمك كند . « 44 »
در تفسير المنار سعى وافرى براى توضيح نظريات علمى جديد صورت گرفته است . « 45 » از كسانى كه در اين زمينه مهارت داشتند ، شيخ طنطاوى جوهرى در تفسير الجواهر است كه به تفصيل دربارهء مسائل علمى بحث كرده و سعى در تطبيق دلالت آيات بر بخشى از حقايق علمى با استفاده اين حقايق علمى از آيات قرآن داشته ، همچنانكه كوششهاى بسيار ديگرى براى ايجاد ارتباط ميان آيات علمى قرآن با علوم جديد ، صورت گرفته است . « 46 »
اين نوع تفسير علمى با معارضه شديدى از جانب بعضى از مفسّران گذشته ، مواجه شد كه در رأس آنها ابو اسحاق شاطبى قرار دارد . وى مىگويد :
علوم زبان عربى و علم قرائت و ناسخ و منسوخ و علوم مشابه ديگر ، همگى از وسايل مطلوب در فهم قرآن كريم مىباشند امّا ممكن نيست علومى كه بعضى بر مىشمارند « مانند علم هيئت » و يا علم فلسفه چنان كه ابن رشد در كتاب خود بنام « فصل المقال فيما بين الشريعة و الحكمة من الاتصال » گمان كرده كه مقصود اصلى دين جز با فلسفه درك نمىشود - در فهم قرآن سهيم باشد . « 47 »
از جملهء متأخّرين كه با اين نوع تفسير به معارضه پرداخته و آن را ردّ كردهاند ؛ شيخ امين خولى ، عباس عقّاد و شيخ شلتوت و غير اينها مىباشند . « 48 »
در عرصه نزاع ميان مفسّران در قبول يا ردّ تفسير علمى لازم است به سؤال ذيل پاسخ دهيم : « موضع صحيح در برابر اين تفسير چيست ؟ »
در حقيقت ، براى ما جايز نيست به منظور اثبات حقايق قرآن از راه علوم
هامش
( 44 ) - مصطفى صادق رافعى : اعجاز القرآن و البلاغة النبويه ، تحقيق محمد سعيد عريان ، قاهره انتشارات استقامت ، 1940 م ، چ 4 ، ص : 125 .
( 45 ) - تفسير المنار : 8 / 929 ، 9 / 60 .
( 46 ) - اتجاهات التفسير فى مصر فى العصر الحديث : شرقاوى ، ص : 372 .
( 47 ) - الموافقات فى اصول الشريعة ، 3 / 375 - 376 .
( 48 ) - اتجاه التفسير فى العصر الحديث تأليف : مصطفى الطير ، ص : 261 - 262 .