براى اين كار وجود دارد . در تأييد اين مطلب ، روايتى را از تفسير قمّى از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه فرمود : « از پادشاهان فاسق ، اطاعت نكنيد و اگر هراس داشتيد كه شما را از آئين حقّ گمراه كنند ، پهنه گيتى وسيع است و مىتوانيد هجرت كنيد . خداى متعال در آخرت از مستضعفين مىپرسد : در دنيا چه وضعى داشتيد ؟ جواب مىدهند : مستضعفان زمين بوديم . پس بدانها گويد :
آيا زمين خدا گسترده نبود تا در آن مهاجرت كنيد ؟ « 112 »
2 - در تفسير آيهء :
« فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ »
علّامه مىگويد : يعنى در آنروز اثر ستارگان مانند نور و ساير آثار آن محو مىشود و طمس به معناى زايل كردن اثر چيزى يا محو كردن آن است . همچنانكه مىفرمايد :
« وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ »
و نيز مىفرمايد :
« وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ »
يعنى روزى كه آسمان شكافته مىشود . كلمهء « فرج و فرجه » به معناى شكاف بين دو چيز است .
مانند اينكه مىفرمايد :
« إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ »
وى مطلب مزبور را با روايتى از امام صادق ( ع ) در تفسير قمى تائيد كرده كه در ذيل آيه :
« فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ »
مىفرمايد : يعنى نور ستارگان از بين مىرود و آنها فرومىريزند . در روايتى ديگر از آن حضرت آمده : « طمس نجوم » : بمعنى از بين رفتن روشنى آنهاست و آيهء :
« وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ »
به معناى شكافته شدن آسمانست . « 113 »
3 - در تفسير آيه :
« فَلَمَّا قَضى مُوسَى الْأَجَلَ وَ سارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً قالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ ناراً لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْها بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ »
. علّامه از اين آيه و آيات ديگر استفاده نموده كه موسى ( ع ) و خانوادهاش ، راه را گم كرده بودند . در چنين شرايطى موسى ( ع ) از بلندى طور كه در آن نزديكى بود ، آتشى را مشاهده كرد . به خانوادهاش دستور داد همانجا
هامش
( 112 ) - الميزان : 16 / 144 ، 146 ، عنكبوت : 56 ، نساء : 97 و تفسير قمى : 1 / 210 .
( 113 ) - الميزان : 20 / 149 - 150 ، مرسلات : 8 - 9 ، تكوير : 2 ، انشقاق : 1 و تفسير قمى : 2 / 185 .