موضع كلّى علّامه دربارهء سنّت ظنّى را با دو مطلب ذيل مىتوان تبيين نمود :
اوّل : اهتمام زياد علّامه به تفسير قرآن به قرآن كه باعث شده به اين نوع از سنّت بعنوان تاكيد و تائيد بنگرد . اين مطلب بدين معناست كه متن حديث مورد نظر علّامه است نه سند آن .
دوّم : از نظر علّامه اغلب اخبار مأثوره به نوعى ضعيف السند يا مرسل ، يا ساختگى است و يا بعضى از راويان آن ثقه نيستند . « 108 »
از جمله موارد استفاده علّامه از روايات منقول از پيامبر ( ص ) در تائيد معانى آيات كه با تدبّر در آنها و در آيات ديگر درمىيابد ، عبارتست از :
1 - در تفسير آيهء :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى »
علّامه گويد : اين آيه دلالت بر اين دارد كه منّت و آزار ، اثر صدقه را از بين مىبرد و شايد بتوان به اين آيه استدلال نمود كه هر گناهى به ويژه گناهان بزرگ طاعتهاى پيشين را حبط كرده و از بين مىبرد ولى آيهء مزبور دلالتى ندارد جز بر اينكه منّت و آزار اثر صدقه را از بين مىبرد . سپس اين معنا را با روايت نبوى تائيد كرده و مىگويد : در تفسير قمى از حضرت صادق ( ع ) روايت كرده است كه رسول خدا ( ص ) فرمود : « من اسدى الى مؤمن ثمّ آذاه بالكلام او منّ عليه فقد ابطل صدقته » : كسى كه به مؤمنى احسان كند و سپس با سخنى او را بيازارد يا بر او منّت گذارد صدقه خويش را باطل كرده است . « 109 »
2 - در تفسير آيهء :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ »
مىگويد : تقوا نوعى احتراز و پرهيز است و اگر در تقواى از خداوند استعمال شود ، معناى آن پرهيز و دورى جستن از عذاب الهى است . چنان كه در آيهء :
« فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ »
به همين معنا استعمال شده است . واضح است كه
هامش
( 108 ) - ملاحظات و متابعات : سيد محمّد باقر حكيم .
( 109 ) - الميزان : 2 / 389 ، 402 ، بقره : 264 ، تفسير قمى : 1 / 86 .