علمآور است چرا كه مستلزم عمل به دليل است و هيچ عملى بدون علم صحيح نيست . مذهب « داود ظاهرى » همين است . از مالك نيز همين مطلب نقل شده و نيز از احمد بن حنبل ، ابن حزم نيز آن را برگزيده و به تفصيل دربارهء آن استدلال نموده است . خوارج و معتزله معتقدند : خبر واحدى كه از فرد عادلى نقل شود ، عمل به مضمون آن واجب نيست زيرا موجب علم نمىباشد و عمل بدون علم صحيح نيست . « 101 »
در نهايت ، آنچه شيعه بدان اعتقاد دارد : حجيّت خبر واحد تنها در احكام عملى است . « 102 » علّامه طباطبائى با اشاره به اين نكته مىگويد : « آنچه در علم اصول فقه تقريبا در نزد شيعه ثابت شده ، حجيّت خبر واحد موثق الصّدور در احكام شرعى است و در غير آن حجيّت ندارد . « 103 » دربارهء خبر واحد نيز مىگويد : « خبر واحد حجّت نيست مگر اينكه همراه با قرائن مفيد علم باشد ، يعنى اطمينان شخصى كاملا حاصل شود . خواه روايات مربوط به اصول دين باشد يا تاريخ ، فضائل و يا موضوعات ديگر . امّا در فقه ، اطمينان نوعى در حجيّت روايت كفايت مىكند و اين مطالب در صورتى است كه روايت با قرآن مخالفتى نداشته باشد . « 104 »
علّامه در توضيح اين مطلب مىگويد : « حجيّت شرعى از اعتبارات عقليّه است زيرا از اثر شرعى در موردى تبعيّت مىكند و قابل جعل و اعتبار مىباشد ولى
هامش
( 101 ) - على حسب اللّه : اصول التشريع الاسلامى ، مصر ، انتشارات علوم ، 1371 ه ، چ 1 ، ص 43 - 48 و بدران ابو العينين بدران ، اصول الفقه ص : 83 - 95 و محمّد ابو زهره ، اصول الفقه ، قاهره ، انتشارات دار الثقافة العربية ، 1377 ه ، ص 103 - 104 و ن . ك : زكى الدين شعبان ، اصول الفقه ، مصر ، انتشارات دار التأليف ، 1965 م ، چ 3 ، ص 66 - 74 و محمّد جمال الدّين قاسمى : قواعد التحديث فى فنون مصطلح الحديث ، تحقيق : محمد بهجت البيطار ، قاهره ، دار احياء الكتب العربية ، 1380 ه ، چ 2 ، ص : 147 - 149 .
( 102 ) - سيد ابو القاسم خوئى : البيان فى تفسير القرآن ، ص 399 - 400 .
( 103 ) - علّامه طباطبائى : قرآن در اسلام ، ص 74 - 132 و ن . ك : محمّد تقى حكيم : الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 205 - 206 .
( 104 ) - الميزان : 8 / 141 .