مىگويند و با دوزخيان يعنى پيشوايان كفر و ضلالت و طغيانگران نيز محاوره داشته و آنان را با احوال و گفتارشان بىپروا شماتت و سرزنش مىكنند . اين تكلّم ادامه داشته و چيزى آنان را از اين امر بازنمىدارد . سپس مىگويد : آنچه از اوصاف و خصوصيّات اهل اعراف گذشت با آياتى چون :
« يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ »
منافات ندارد . ولى خداى تعالى به افرادى در روز قيامت اذن تكلم مىدهد ، لذا تعارضى بين آيات وجود ندارد . خداوند مىفرمايد :
« وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ هذا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ »
و نيز آيهء :
« يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ »
و آيهء :
« وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ »
كه همه بر همين معنا دلالت دارند . « 33 »
4 - در مواردى براى تائيد معناى بعضى كلمات ، به شواهد قرآنى متوسّل مىگردد . مثلا در مورد اصل كلمه « كتب » در آيهء :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »
( 183 / بقره ) معناى آن را توسّط آيات قرآن تائيد مىكند و مىگويد : معناى كتابت روشن است . امّا بطور كنايه در وجوب حتمى و حكم قطعى استعمال مىشود ؛ مانند آيهء :
« كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي »
و آيه :
« وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ »
و آيهء :
« وَ كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ »
« 34 »
براى توضيح معناى كلمه « فرقان » در آيهء :
« وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ مِنْ قَبْلُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ »
( 4 - 3 / آل عمران ) از صحاح اللّغه نقل كرده كه : فرقان به چيزى گفته مىشود كه ميان حقّ و باطل جدائى بياندازد و بدنبال آن مىافزايد : « اين واژه - يعنى فرقان - به لحاظ اصل كلمه ، عموميّت داشته و به هر چيز كه دو چيز ديگر را از هم جدا كند گفته مىشود » چنان كه در آيهء :
« يَوْمَ الْفُرْقانِ ، يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ »
و آيه :
« يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً »
و آيه :
« وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى
هامش
( 33 ) - الميزان : 8 / 124 - 125 و انفطار : 19 ، انبياء : 103 ، مؤمن : 51 ، زخرف : 86 و الميزان : 4 / 246 - 247 ، 11 / 23 .
( 34 ) - الميزان : 2 / 7 . لسان العرب : 2 / 193 ، فصل : كاف ، حرف : باء ، مجادله : 21 ، يس : 12 ، مائده : 45 .