وَ هارُونَ الْفُرْقانَ »
و آيهء :
« وَ إِذْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ الْفُرْقانَ »
و آيه :
« تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً »
نيز به همين معناست . « 35 »
د - استعانت از قرآن در تعيين معناى اصطلاحى خاصّى كه در تعدادى آيات وارد شده است مانند : تبيين معناى دعا و استجابت و توبه و توحيد و رزق و عبادت و جهاد و مفاهيم ديگر كه در قرآن به چشم مىخورد . « 36 »
در تبيين و توضيح معانى اين موضوعات ، علاوه بر استناد به آياتى كه مربوط به اين موضوعات است ، تفكّر و بينش خود را نيز دخالت مىدهد . اين روش از انواع نگرش موضوعى در تفسير قلمداد مىگردد . در موارد بسيارى علّامه براى تعيين معناى اين مفاهيم در ضمن بحثهاى قرآنى به توضيح مسائل ضرورى پرداخته است .
در واقع نگرش موضوعى در قرآن كريم كه تفسير موضوعى ناميده مىشود ، روش سالمى براى كشف معانى قرآن است ؛ زيرا بدون شكّ تفسير جزئى قرآن ، در معناى وحدت موضوعى اخلال وارد مىكند و تا كنون نيز اغلب تفاسير ما ، روش مزبور را دنبال كردهاند . « 37 » و هيچيك از مفسّران گذشته ، بطور كامل و بر اساس روش موضوعى بحث نكردهاند تا با جمعآورى آيات مربوط به يك موضوع و مرتّب كردن آنها مثلا بر اساس نزول به تبيين مفاهيم قرآنى بپردازد . « 38 »
البتّه تلاشهايى براى گردآورى آيات مربوط به يك موضوع تحت يك عنوان ، صورت گرفته كه از آن جمله « ژول لابوم » مستشرق فرانسوى در كتاب « تفصيل الآيات القرآن الكريم » آنها را جمعآورى نموده است ، ولى در اين
هامش
( 35 ) - الصحاح : جوهرى : 4 / 1541 ، باب : قاف ، فصل فاء و الميزان : 3 / 9 و انفال : 41 ، 29 ؛ انبياء : 48 ، بقره : 53 ، فرقان : 1 . براى استفاده بيشتر مراجعه كنيد : الميزان : 1 / 18 ، 2 / 230 ، 5 / 83 ، 12 ، 10 ، 96 ، 141 ، 15 / 258 ، 316 .
( 36 ) - در فهرستهاى منتشره در پايان هر جلد الميزان مباحث قرآن را در توضيح تعدادى از مفاهيم قرآنى خواهيد يافت .
( 37 ) - مصطفى جوينى : مناهج فى التفسير : ص 160 .
( 38 ) - محمد محمود حجازى : وحدة الموضوعية فى القرآن الكريم ، مصر ، 1390 ه ، ص 25 .