كرده و كارهاى دشوارى را انجام دهد و رياضت بكشد ، تا به سلامتى اوّليه بلكه بهتر از آن دست يابد . « 120 » گاهى اوقات اين صيغه را به صورت مجهول مىآورد مانند : « ان قيل ؛ قيل لهم » « 121 » : اگر گفته شود ؛ جواب داده مىشود . در هنگام اثبات مسألهاى يا استنباط چيزى از آيه ، هيچگاه ادّعاى قطعيت نمىكند و مىگويد : « و اللّه اعلم » : خدا داناتر است و يا « يمكن ان يكون المراد كذا » « 122 » :
ممكن است مقصود چنين باشد . و شايد سبب ، احتياط زياد علّامه در مسائل دينى ، ترس از تفسير به رأيى باشد كه از آن نهى شده است .
10 - علّامه در موارد بسيارى با ذكر كلمه : « اقول : نگارنده گويد » روايات وارده در بحثهاى روايى را بررسى مىكند . گاهى روايت را ضعيف شمرده « 123 » و گاهى آن را توجيه و تائيد مىكند . « 124 » چه بسا نيز از بعضى روايات در بيان معنايى چون شأن نزول و مسائل ديگر استعانت مىجويد . « 125 » و بعد از كلمهء :
« اقول : نگارنده گويد » توهّم ظاهرى بين روايات و آيات را بر طرف مىسازد . « 126 »
11 - در تائيد صحّت مطالب عنوان شده در قسمت « بيانات » ، مباحث عقلى و علمى و فلسفى و اجتماعى و تاريخى را بطور مبسوط آورده است . لازم به تذكّر است كه اين مباحث ، ارتباطى به تفسير آيات ندارد جز اينكه ، توضيح بيشتر و تائيد معنايى است كه علّامه در « بيان مطلب » آن را برگزيده است . « 127 »
12 - علّامه در برخورد با بعضى مفاهيم و موضوعات قرآنى با تأمّل ، عنايت زيادى بدانها معطوف مىدارد و براى مشخّص كردن معنا و شناساندن
هامش
( 120 ) - الميزان : 1 / 138 و اعراف : 23 و ن . ك : الميزان : 1 / 63 ، 66 ، 67 ، 285 ، 2 / 379 ، 3 / 22 .
( 121 ) - الميزان : 3 / 298 .
( 122 ) - الميزان : 2 / 214 ، 222 ، 237 ، 5 / 401 ، 6 / 377 .
( 123 ) - الميزان : 2 / 378 ، 9 / 14 ، 12 / 79 ، 19 / 245 .
( 124 ) - الميزان : 7 / 13 ، 12 / 19 ، 93 ، 20 / 257 .
( 125 ) - الميزان : 1 / 193 .
( 126 ) - الميزان : 2 / 28 .
( 127 ) - مراجعه كنيد به فهرستهاى الميزان كه در پايان هر مجلّد آمده است .