شايان ذكر است كه ابن عبّاس سهم بسزائى در پيدايش تفسير لغوى داشت و در بحث پيرامون معانى الفاظ ، از قرآن كمك مىگرفت و بدان استناد مىكرد . او در اين باره مىگويد : هرگاه از معناى كلمات مشكل قرآن از من سؤال كرديد ، جواب آن را در شعر بجوئيد زيرا شعر ديوان عرب است . « 51 »
روايت شده كه نافع بن ازرق از ابن عبّاس سؤال كرد : در آيه :
« لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ »
معناى « سنه » چيست ؟ جواب داد : سنه همان چرت ( خواب خفيف ) است و شعر زهير بن ابى سلمى را ذكر كرد كه مىگويد :
لا سنة فى طول الليل تأخذه * و لا ينام و لا فى امره فند « 52 »
يعنى : در طول شب چرت او را فرا نمىگيرد و بخواب نمىرود و در كار او سستى و ناتوانى نيست .
در تفسير آيهء :
( فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ )
از ابن عبّاس نقل شده كه : هرجا در كتاب خدا كلمه رجز به كار رفته است معناى آن عذاب مىباشد . « 53 »
سيوطى سعى در اصيل شمردن و ريشهدار كردن اين روش داشته است .
با اين توضيح كه مقصود از اعراب در حديث رسول اكرم ( ص ) كه مىفرمود :
( اعربوا القرآن و التمسوا غرائبه ) « 54 » همان معرفت معانى الفاظ قرآن است و مقصود اعراب اصطلاحى در نزد علماى علم نحو نيست ، زيرا قرائت قرآن بدون اعراب صحيح قرائت نيست و ثوابى ندارد . « 55 »
هامش
( 51 ) - قرطبى : الجامع لأحكام القرآن ؛ قاهره ، انتشارات دار الكتب المصريّه ، 1353 ، چ 2 ، 1 / 24 .
( 52 ) - همان منبع : 1 / 25 ، بقره : 255 .
( 53 ) - تفسير طبرى : 1 / 242 ؛ بقره : 59 .
( 54 ) - المستدرك : حاكم نيشابورى ؛ كتاب التّفسير ، تفسير سورهء حم سجده و ن . ك : الجامع الصغير من حديث البشير و النذير : سيوطى ، تحقيق : محمّد محيى الدّين عبد الحميد ، قاهره ، انتشارات حجازى ، 1352 ه . ق ، چ 1 ، 1 / 149 .
( 55 ) - الاتقان : سيوطى : 2 / 3 .